Ég segi stundum að það sé hægt að finna allt í mannlegri tilveru í Biblíunni, eða a.m.k. flest.

Sl. föstudagskvöld fékk ég góða gesti í matarboð og fórum við að ræða hvernig „leyndarmál“ breiddust út.  –   Einn gestur minn sem er reyndur stjórnandi sagði að ein besta leiðin til að breiða út fréttir væri að segja í litlum hópi,  „ekki segja frá“ ..    Þá sé hann viss um að orðið muni berast.

Svona virðumst við vera, – ef eitthvað er leyndó eða spennó, – þá langar okkur að láta það berast.   En ef það væri ekki tekið fram – „ekki segja frá“  þá þætti okkur viðkomandi hlutur kannski ekki eins merkilegur? …

Þegar þessi umræða var í gangi, minntist ég einmitt á frásagnir Biblíunnar,  þar sem Jesús var að gera kraftaverk,  lækna mann og annan,  og biður fólkið sem var viðstatt að segja ekki frá. –   En þessar sögur væru nú varla í Biblíunni ef einhver hefði ekki sagt frá?  🙂

Lúkasarguðspjall 8:56
„Foreldrar hennar urðu frá sér numdir en Jesús bauð þeim aðsegja engum frá þessum atburði.“

„Leyndarmálin“  berast manna á milli, – það er svona hvísl í eyra vins eða vinkonu.  „Þetta er sko leyndarmál – en mig langar að þú vitir þetta“…    Það virðist þessi þörf fyrir að deila.

Sumu er nú líka bara allt í lagi að deila, – en öðru alls ekki.

Ráðgjafar, sálfræðingar – nú og prestar auðvitað sem mæta fólki í trúnaði hreinlega verða að sinna þagnarskyldu annars er þeim ekki treystandi. –   Fólk verður að vita að það sé hægt að tala við einhvern um sín dýpstu leyndarmál án þess að það verði fréttaefni.   Það er ákveðin lína sem er dregin þarna, og e.t.v. ákveðinn eðlismunur á því sem sagt er á fundi með nokkrum aðilum – eða sem sagt er í einstaklingsviðtali.

Það er auðvitað alltaf ákveðin áhætta fyrir fólk sem fer á  „anonymus“ fundi sem tjáir sig frjálslega um sín mál, því þar kemur jú alls konar fólk.   Og auðvitað er þar pottur brotinn, þekki sjálf dæmi frá slíku þó ég telji að í flestum tilfellum sé fólk ekki svo mikið að bera út frásagnir um náungannj og mest upptekið af sjálfu sér.

Þar sem ég vitnaði í Biblíuna áðan,  er líka gaman að vitna í Hávamál:

Fregna og segja
skal fróðra hver,
sá er vill heitinn horskur.
Einn vita
né annar skal.
Þjóð veit, ef þrír eru.  

Já,  þjóð veit þá þrír vita,  er orðatiltæki sem margir þekkja.

En lítum á leyndarmálin frá hinni hliðinni, – þ.e.a.s. hvort það sé eitthvað vit í því að halda hlutunum leyndum? –    Eftir að hafa lesið ágætan pistil frá félagsráðgjafa og fyrirlesara sem kallast Brené Brown,  skrifaði ég pistil upp eftir henni –  og fyrirsögnin hjá mér var:  „Leyndarmál lífshamingjunnar er að hafa engin leyndarmál“ …

Kannski er það bara málið?  –   Það er kannski þess vegna sem er erfitt að segja ekki frá?

Margir kannast við fjölskylduleyndarmálin,  þar sem allir láta eins og allt sé í lagi en það er það ekki.  Allir vilja „halda andliti“ ..  –  en kannski er það spurning hvort þetta andlit er ekta eða gríma? –  Kannski er bara hollt að halda ekki andliti og leyfa sér að missa það … við og við svo maður festist ekki á bak við grímu?

Ég ætla að leyfa þessu að standa hérna,  fyrir okkur að íhuga,  en þessu varð ég bara að koma á blað, –  en ekki segja neinum frá!  ..  🙂

Eftirfarandi grein er eftir Ann Smith, – en mér fannst þetta grein sem er nauðsynlegt að þýða.  Ann vill helst hætta að nota merkimiðann: meðvirkni – en greinin hennar heitir á frummálinu:   „What Codependency Is, and What It Isn´t“ … og svo kemur undirtitill;  …“and why this expert will stop using the label. En hér er greinin í minni þýðingu:

Ann er þekkt sem sérfræðingur um meðvirkni, og hefur hún gefið út tvær bækur um efnið. Samt sem áður, hefur þessi ofnotkun á merkimiðanum truflað hana undanfarin ár og óvissan um hina réttu skilgreiningu.  Margir viðskiptavina hennar tengja sig við skilgreininguna og telja það vera viðvarandi ástand.  Öðrum finnst það móðgandi og niðurlægjandi.  Hún segir að það sem hafi verið flokkað sem meðvirkni hingað til, sé í raun manneskjur að gera það sem er þeim eðlislægt – að elska.

Nýlega hafði samband við hana kona sem fékk að heyra það frá vini sínum að hún væri stjórnsöm og væri meðvirk með syni sínum og eiginmanni sem voru hvor um sig að fást við fíkn og andleg veikindi.  Hún sagði sjálfa sig vera „hopelessly codependent“ – eða vonlausan meðvirkil, og sagði frá því að sonur hennar væri að neyta heróins þrátt fyrir að hafa lokið hinum ýmsu meðferðum.   Hann hefði tekið of stóran skammt og verið nær dauða en lífi í tvö skipti.  Hún hafði stöðugar áhyggjur,  var svefnlaus og elti hann með Narcan ( sem var sprauta með lyfi notuð í neyðartilvikum við of stórum skammti af heróíni), í þeirri von að hindra að hann létist af of stórum skammti.   Eiginmaður konunnar sem þjáðist af geðhvarfasýki,  en gekk vel á sínum lyfjum, studdi ekki aðferð hennar við að hjálpa syninum,  segjandi henni í sífellu að hún væri brjáluð.   Sjálfsálit hennar var sífellt að minnka og hún var farin að efast um að hún væri að gera rétt.  Hjónabandið var farið að líða fyrir þetta.

Konan var sek um tvo hluti:  Að elska son sinn,  og að vera dauðskelkuð um að missa hann.  Þrátt fyrir að sumt af því sem hún var að gera væri árangurslaust,  var það ekki vanvirkt eða óeðlilegt undir þessum kringumstæðum.  Frá sjónarhóli tengslanna, þurfti ekki að setja meðvirkni- eða stjórnsemis merkimiða á  hegðunarmynstrið sem hún lýsti, en bæði hugtökin gerðu það að verkum að hún upplifði skömm. Eðli tengsla foreldris og barns er sú að vernda og næra.  Hugsunin um að sonur hennar myndi deyja af þessari fíkn gerði hana magnlausa.  Í huga hennar var eina lausnin að bjarga honum.   Jafnvel þótt að aðgerðir hennar væru gagnslausar, voru ótti hennar og kvíði  eðlileg viðbrögð.  Hana vantaði faglega aðstoð til að breyta hvernig hún hjálpaði honum, og stuðningskerfi til að leiðbeina henni  og hvetja.

Ann hefur fundist það bera meiri árangur fyrir viðskiptavini eins og þessa konu að horfa á þetta mynstur í gegnum linsu óöruggra tengsla.  Allir góðir foreldrar mun upplifa kvíða og óöryggi er barnið þeirra er í vanlíðan; það kallar fram „Mama Bear“ í öllum.  Tengingin við barnið er „innmúruð“ í mannverur.  Til að við komumst af, erum við víruð til að elska og vernda börnin okkar.  Ef við erum í grunninn að öðru leyti örugg, munum við samt sem áður upplifa sterk viðbrögð þegar börnum okkar er ógnað.  Svipuð viðbrögð koma upp þegar við missum mikvilæg sambönd.  Það er eðlilegt, ekki meðvirkt. Sumir fullorðnir sem upplifðu óöryggi eða voru  ótengdir foreldrum sínum sem börn geta átt í viðvarandi erfiðleikum með óöryggi í samböndum sínum.  Þeir geta upplifað sig óæskilega og óörugga í samskiptum við aðra,  óttast mögulega höfnun, eða vera hræddir við að missa einhvern sem þeir elska.  Þegar þeir upplifa sig í sambandi við maka sem er fjarlægur eða óáreiðanlegur (af einhverri ástæðu) bregðast þeir við í ótta.  Þeir getu orðið ofurviðkvæmir,  verið uppteknir af vandamálum þeirra sem þeir elska, eða reiðir, einangraðir, afbrýðisamir, yfirgangssamir, eða fullir þráhyggju í því að breyta maka sinum eða barni.  Á þessari vegferð byrja þeir að villast af leið og upplifa sig særða og eina.    Frá því í kringum  1970 var þetta kallað meðvirkni.

Vegna þess að orðið meðvirkni er oft misskilið, eru margir fagaðilar farnir að leita nýrrar aðferðar til að útskýra þessi mynstur af týndri sjálfsmynd  og við að stjórna tilfinningum –  sem hefur ekki þennan stimpil eða skapar skömm.  (feitletrun mín)

Ann segir meðvirkni ekki varanlegt ástand, og fólk með þessa greiningu eða merkimiða sé ekki allt eins.  Þau sem áttu traust heimilislíf og örugg tengsl sem börn muni stýra betur í gegnum erfið sambönd heldur en þau sem hafa upplifað sig óörugg og óelskuð mest allt lífið. Sumir fullorðnir upplifa sig óörugga í öllum samböndum sínum. Sumir munu finna til óöryggis við og við  þegar þeir eru með óáreiðanlegum elskhuga eða vini.  Þegar við erum örugg, trúum við að við eigum skilið að komið sé fram við okkur af góðvild, samhug og tillitssemi.  Þegar hlutirnir ganga ekki vel, verður sjálfsöruggt fólk ekki kvíðið, æst, reitt eða fær þráhyggju þegar það upplifir stund aðskilnaðar eða höfnunar;  óöruggt fólk gerir það. Kvíði er eðlileg tilfinningaviðbrögð og það er mikilvægt að viðurkenna hann þegar hann kemur.  Að vona það að okkar nánustu muni breyta tilfinningum sínum og vali til að hjálpa okkur að líða betur er óörugg nálgun.

Source: Nadino/Shutterstock

Hvernig verðum við sjálfsörugg?  Það tekur tíma að læra að ná stjórn á ósjálfráðum  viðbrögðum okkar við gjörðum okkar nánustu.  Þegar við upplifum meira öryggi, getum við róað okkur án þess að nota til þess efni að með áráttuhegðun. Þá getum við nálgst okkar nánustu af öryggi og tekið betri ákvarðanir.  Í flestum tilvikum þurfa aðrir ekki að breytast til að við upplifum okkur öruggari.  Að leita sér hjálpar getur gert ferlið auðveldara og hraðvirkara. Það sem þú þarft að vita:

• Það er eðlilegt og náttúrulegt — ekki meðvirkt — að sækja huggun til þeirra sem við elskum þegar við finnum til og að upplifa kvíða þegar við skiljum, eða erum yfirgefin, sama hver orsökin er.  Hvort sem það er vegna fíknar, andlegra veikinda eða krónísks stress, breytir ótti hegðun okkar á þá leið sem honum er ætlað, að vernda og viðhalda sambandinu við þau sem við elskum.
• Þegar að persóna, eða fjölskyldumeðlimur er að eiga við viðvarandi vandamál – hverrar tegundar sem það er,  eykst kvíðinn og þeir fara að þrauka lífið í stað þess að lifa því lifandi.   Með tímanum þróa þeir með sér mynstur sem er tilraun til að minnka kvíðann og auka tengsl,  en getur verið gagnslaust og gert ástandið verra.

Hér lýkur pistli Ann –  en það sem mér þykir merkilegt við hann, er m.a. þessi notkun á hugtakinu meðvirkni, því vissulega erum við farin að nota meðvirkni sem einhvers konar skammarorð – „Þú ert svo meðvirk“ …   og er það ekki bara mjög svo óuppbyggilegt – þar sem skömmin er talin af mörgum rót allra fíkna? … Vona svo að þetta opni augu einhverra, ég var alla veganna þokkalega ánægð með pistilinn, – niðurstaðan er að við þurfum að vinna í sjálfsörygginu, en það má að sjálfsögðu ekki skamma fólk fyrir að vera ekki öruggt,  það virkar auðvitað bara niðurbrjótandi og gerir það enn óöruggara! – ÁST

Flest þekkjum við leikfangið sem gefið er börnum,  þetta með alls kyns formuðum holum til að fylla með alls kyns formuðum kubbum, –   Þetta er svokallað þroskaleikfang, og við brosum e.t.v. að því þegar við horfum á barnið rembast við að troða ferköntuðum kubbi í kringlótta holu.  Svo kemur að því – oftast – að barnið lærir formin og setur ferkantaða kubbinn í ferköntuðu holuna.

Svo verðum við fullorðin, og fáum alls kyns þroska“leikföng“ –  þurfum að leysa þrautir.  Kannski förum við að troða ferköntuðum kubb í kringlótta gatið, reynum og reynum – en ekkert gengur.  Verðum ergileg eins og barnið – en hver ætli standi þá og brosi við? –   Er eitthvað stærra en við sem veit lausnirnar? –  Og ef svo er af hverju gerir þessi stærri aðili ekki eitthvað í því? –

Barnið verður að fá að læra, – og þarf að fá að setja kubbana sjálft í réttu götin,  því það er svo gaman að upplifa tilfinninguna! –    Sama er með okkur og okkar fullorðinsverkefni, – það er ákveðið „kikk“ sem við fáum út úr því að leysa okkar þrautir – þegar við náum að rata rétt.

Stundum þrjóskumst við við – og troðum áfram ferkantaða kubbnum í kringlótta gatið, – en við verðum bara ergilegri.  Kannski  svindlum við og sögum kubbinn til, en gleðin verður aldrei hin sama, svipað og  þegar hællinn eða táin var hogginn af systrunum í sögunni af Öskubusku, –  það var líka svindl.   Það að minnka fótinn gerði þær ekki að Öskubusku.

Boðskapur þessa pistils felst í því að við lærum með því að prófa okkur áfram, – og líka að við verðum að leyfa öðrum prófa sig áfram en ekki stela af þeim gleðinni – og þroskanum við að læra og ná árangri.

Við getum líka notað þetta sem dæmisögu um það að þegar við erum að reyna eitthvað sem við finnum að ekki passar, – þá þýðir lítið að reyna að troða – eða tálga,  – það verður aldrei hið rétta.   Það má nota dæmisöguna um mannleg samskipti.   Að þegar við hittum einhverja manneskju, – sem passar okkur ekki alveg,  og við förum að reyna að breyta henni, eða láta hana passa við okkur –  þá þýðir það að okkur líkar hún ekki eins og hún er og hún mun aldrei passa við okkur.

Það má líka hver hugsa þetta fyrir sig, – hvað við getum orðið pirruð þegar við erum að reyna eitthvað sem gengur ekki upp,  en kannski erum við búin að reyna að troða og troða og ekkert gengur en við erum of þrjósk til að hætta að reyna.   Of þrjósk til að prófa nýtt gat fyrir ferkantaða kubbinn.   En við lærum ekki öðru vísi en að reyna og prófa okkur áfram.  –

Samkennd er annað orð yfir skilning. –  Öll þurfum við á stuðningi og samkennd að halda,  hvort sem við erum einstaklingar,  hluti af starfsfólki eða bara heil þjóð.

Það eru ekki allir sem átta sig á því hvað er að sýna samkennd og því vil ég varpa upp nokkrum dæmum:

Að sýna samkennd er að hlusta með athygli (og með því sýnum við líka viðkomandi virðingu)

Að sýna samkennd er að vera til staðar

Að sýna samkennd er að bjóða fram aðstoð

Samkennd er ekki að segja:

„Hugsaðu jákvætt“ ..

„Vertu sterk/ur“

„Þetta er ekki svo slæmt“ ..

o.s.frv. –

Það er svo mikilvægt að gera ekki lítið úr öðrum eða tilfinningum annarra –  og nota frasa eins og „hugsaðu jákvætt“ –   þegar einhver segir að honum líði illa.   „I feel your pain“ .. eða ég finn sársauka þinn, – hvað get ég gert? – er rétta nálgunin, eða a.m.k. í upphafi.  Seinna þegar búið er ná trausti má fara að ræða jákvæðni.

Það er vissulega þannig að það er betra að hugsa jákvætt, en þú dembir því ekki á manneskju sem er t.d. í miklum andlegum eða líkamlegum sársauka. –   En ef að hún fær hjálp og stuðning, getur vel verið að hún fari að hugsa jákvætt.   Það er nefnilega hægt að misnota frasana og þá virka þeir öfugt,  eða stuðandi á þann sem tekur á móti.

Dæmi um misnotkun á frasa er t.d. að segja við manneskju í sorg – sem er að rifja upp minningar:  „Lifðu í núinu“ …  þið sjáið hvað það er taklaust, en allt hefur nefnilega sinn tíma.  Sumt er viðeigandi og sumt ekki – og þar skipta bæði staður og stund máli.

Samkennd er ekki vorkunnsemi, –  það er gott að taka það fram, því fæstir vilja láta vorkenna sér.

Orðið sam-kennd  er eiginlega sama og sam-tilfinning.  Eða það að skilja tilfinningar hins aðilans.  Það þarf þroska til samkenndar og áhuga eða vilja til að setja sig í spor annarra.  –  Engin/n vill láta gera lítið úr tilfinningum sínum.

Hlustum, skiljum, virðum – þannig öðlumst við traust.

Það var korteri fyrir jól að ég fékk símhringingu frá heimilislækninum sem spurði þessarar einföldu spurningar:  „Hvar ertu?“ –    Það sem ég heyrði var: „Það greindist krabbamein í eitlunum þínum“ .. því það spyr enginn „Hvar ertu?“ ef fréttirnar eru góðar. –  Og læknirinn staðfesti þessa niðurstöðu sem ég hafði heyrt.    En s.s. ég var nú bara stödd í mötuneytinu á Sóllheimum og framundan var að keyra í bæinn og í fylgdarliði mínu voru tvær heimiliskonur sem ég hafði lofað að gefa far heim til sinna ættingja og einn páfagaukur (en það er nú sér saga að segja frá því).  –

Þú brotnar ekkert niður á miðjum vinnudegi, með fullt af verkefnum fram undan.  Svo míns herti sig upp og brosti í gegnum tárin,  sem reyndar voru líka falin. – „The show must go on“ ..   það er ekki eins og eg hafi ekki þurft að gera þetta áður, eða standa keik þegar mig langaði mest að henda mér í gólfið og gráta eins og krakki! ..

Það var ekki fyrr en seinni partinn, þegar skyldunum var lokið að ég gat loksins fengið útrás, það var þegar ég var orðin ein í bílnum og þurfti líka að segja ættingjum mínum frá þessu.  Það er svakalega erfitt að segja frá …

Nú er liðið bráðum hálft ár frá jólum og búið að fjarlægja eitlana sem voru sýktir og gleðifréttirnar úr alls konar rannsóknum og skönnum voru að þetta hafði ekki sáð sér víðar.  Ógleðifréttirnar voru kannski að það þyrfti að halda áfram með meðferð þ.e.a.s. að það ætti að freista þess að hindra það að krabbinn næði að dreifa sér víðar um líkamann í framhaldinu og til þess væri geislameðferð notuð.    Ég er s.s. að hefja hana loksins núna.

Maður sveiflast alveg svakalega í tilfinningum þegar þessi greining kemur.  Alveg frá því að gera lítið úr, – sem er alveg rökrétt –  því fólk getur lifað í tugi ára eftir greiningu og svo deyr stundum fólkið sem hreinlega var ekkert að og enginn undanfari. –   En svo fer maður í „allann pakkann“ þ.e.a.s.  þú ert eiginlega búin að jarða sjálfan þig, velja prest og útfararsálma og hefur þar að auki gríðarlegar áhyggjur af þeim sem eftir eru, – og er það líklegast það sem flestir hugsa mest um. –  Það gerði dóttir mín þegar hún var að kveðja, – hún pældi mikið í að væri í lagi með mig og pabba hennar, – með systkini og auðvitað með börnin hennar.  Að allir væru í góðum höndum svo hún gæti skilið við. –

Ég þarf í rauninni ekkert að hugsa meira um dauðann en hver annar, – en einhvern veginn kallast orðið: „krabbamein“ á við orðið „dauði“  og það er bara býsna óþægilegt og maður þarf að átta sig á því að það að lenda réttum megin prósentulega séð, þ.e.a.s. lífs megin er bara dágóður möguleiki og ekki reikna með hinu versta og gera þannig lífið í dag verra en það þarf að vera.

Vandamálið er að það er stundum ekki alveg skynsemi í tilfinningunum.  Þú byrjar að hugsa og þá fær maður svona panik tilfinningu: „Ég þarf að lifa núna – allt sem ég átti eftir að gera“ ..  úff.

Það þekkja flestir að lífið er eins konar rússíbanaferð, upp og niður, hringir og veltur.  Rússíbaninn verður e.t.v. stærri og hraðari þegar við fáum að vita að eitthvað ógnar lífi okkar.  Förum hraðar upp og hraðar niður.  Það gildir um fleira en krabbamein.

Allt snýst þetta um traust – að treysta því að hlutirnir fari eins og þeir eiga að fara, og við leggjum ekki hindranir í eigin farveg.  Vinnum með lífinu.  –

Við erum öll að kljást við eitthvað, – einhvern tímann skrifaði ég pistil um að skömmin væri krabbamein sálarinnar. –  Allir eru að glíma við einhverja skömm og skömmin er þess eðlis að hún heldur í skefjum.   Hún er hindrunin okkar ef við leyfum henni að vera það.  Það sama gildir um annað krabbamein,  það hindrar ef við leyfum því að gera það.  Hindrar hamingjuna og elur á ótta.  –

Krabbamein er að vissu leyti andlegur eða tilfinningalegur sjúkdómur, –  því hann hrærir svo mikið upp í sálarlífinu, enda eru alls konar einkenni eins og kvíði, þunglyndi og depurð fylgifiskar krabbameinsgreiningar.

Það besta í heimi hér er að mæta fólki sem skilur okkur, – sem sýnir samkennd og samhug og leyfir okkur að vera við sjálf.  Þetta fólk hefur þannig áhrif að við treystum okkur til að mæta þeim risavöxnu verkefnum sem bíða okkur í lífinu. –  Að vita af einhverjum sem er traustur og skilur er gulls ígildi.

Það skipitr máli að fólk sjái framtíð, – að hafa trú á framtíð – og gefa ekki upp von og að þeir sem eru í kringum hafi þessa trú líka.  

Við erum svo mikið í þessu saman,  það er kannski kjarninn sem ég er að koma hér að. Mikilvægi þess að vera saman,  hvort sem það er í anda eða verki.

Nú hef ég komið þessu á blað – og meira að segja í pistil og þá get ég andað léttar 🙂

Takk fyrir öll þið sem lesið og öll þið sem skiljið, – og ég vona að einhverjum gagnist það að ég er að deila mér og mínu með öðrum.

Þessi listi sem ég nefni hér „Níu róttækar breytingar á lífsstíl, sem leiða til betri heilsu“ – er fenginn úr bókinni   “Radical Remission: The Nine Key Factors That Can Make a Real Difference.”   Höfundur er Dr. Kelly Turner,  en rannsóknir hennar og undirbúningur fyrir bókina er um tíu ár.

Kannski erum við nú þegar að fylgja góðu mataræði, eða erum opin tilfinningalega – eða hvað það er sem við getum nú þegar merkt við á listanum, – en kannski getum við bætt um betur hvað það varðar. –  Þessi listi dugar auðvitað ekki einn og sér, enda var skrifuð heil bók um hann og er ég búin að panta hana á Amazon og bíð spennt.  (Á ekki Kindle, en mér sýnist það vera málið).

Hér á eftir fara þessi níu atriði og mín persónulega nálgun á hvert atriði fyrir sig.  Ég fór að sökkva mér ofan í þessar heilsupælingar (af einhverri alvöru) þegar ég greindist með sortuæxli í eitlum nú í desember 2014, – búið að fjarlægja meinið með skurðaðgerð en ég á eftir geislameðferð sem hefst í byrjun maí.  Ég vil gera það sem ÉG get gert til að freista þess að þetta komi ekki aftur og þess vegna m.a. fann ég bókina „Radical Remission“
1. Róttækar breytingar á mataræði 
Við erum flest farin að átta okkur á mikilvægi góðrar næringar fyrir heilsuna.  Sjálf komst ég yfir bókina 30 dagar, leið til betri lífsstíls eftir Davíð Kristinsson.  Fór reyndar á fyrirlestur hjá Davíð og hann „seldi“ mér algjörlega hugmyndina, enda hann gangandi fyrirmynd í hreysti og útgeislun sjálfur!   Þar leggur hann upp ýmsar leiðir í mataræði og mæli ég heilsuhugar með bókinni, því hún er líka einstaklega aðgengileg og vel upp sett.
Ég fór á námskeiðið 23. mars og 24.  mars hóf ég þrjátíu daga „hreinsun“ – þ.e.a.s. ég sleppi  sykri, koffíni, glúteni, geri,  mjólkurvörum, svínakjöti, áfengi og unnum matvörum.  Er á tíunda degi, – hef misst þrjú kíló og er mun skýrari í kollinum (ekki veitti af :-)).

2.  Taka ábyrgð  á eigin heilsu 

Þetta atriði er mjög brýnt, – það þýðir að við hugsum ekki bara: „Hvað getur læknirinn gert?“  Heldur líka „Hvað get ég gert til að bæta heilsu mína?“ –   Við getum nefnilega gert heilan helling, og gott að hafa fókusinn frekar á því hvað við getum í stað þess hvað við getum ekki. –  Það er mikilvægt að vinna MEÐ læknunum en ekki á móti þeim.  Dæmi væri einhver sem væri nýkominn úr aðgerð og færi ekki eftir ráðleggingum lækna, til dæmis með mataræði og hreyfingu.  Það er eiginlega bara „heimskt“ svo ég taki sterkt til orða.  Ef okkur væri t.d. illt í hnjánum og læknirinn benti á að það myndi hjálpa ef hnén þyrftu ekki að bera x mörg aukakíló – en við gerðum ekkert í þvi´værum við ekki að taka ábyrgð.
Þarna er líka verið að tala um að taka stjórn á eigin heilsu, – ef okkur líst ekki á einn lækni þá leita til annars o.s.frv.   Ákveða hvaða meðferðir við þiggjum o.fl.

3. Fylgja innsæi sínu 

Já, ef við höfum tilfinningu fyrir einhverju – þá er það yfirleitt rétt. Ef við fáum einhvern herping í magann við ákvarðanir þá eru þær yfirleitt rangar.  Stundum erum við alveg fullviss um að það sem við erum að ákveða fyrir okkur sé rétt og þá finnum við frekar til léttis en óróleikatilfinninga sem myndast þegar við erum að fara gegn innsæi okkar.

Það má líka segja að innsæið okkar sé þetta innra barn sem er að kalla, og ef við fylgjum því ekki – upplifir það mótlæti og höfnun, og við finnum sjálf til sársauka þegar við virðum ekki þessa innri rödd eða innsæi.  Það er vont að uppgötva það að hafa ekki staðið með sjálfum sér og sínu hyggjuviti og þess vegna betra að fylgja eigin sannfæringu. –  Að brjóta gegn eigin gildismati er ávísun upp á vanlíðan og veikindi.

4. Notkun á jurtum og bætiefnum (vitamínum). 

D vitamín er komið á lista yfir vísindalega samþykkt bætiefni, svo allir á Íslandi a.m.k. þurfa að úða í sig D vitamíni.  Ég er farin að taka fljótandi.  Við eigum nú heldur betur fjallagrösin og lúpínuseyði og bara nefndu það!  Turmerik og pipar hefur sannað sig að vera bólgueyðandi og allra meina bót.  Ég tek líka C vitamín og Magnesíumið fræga og ýmis önnur bætiefni mér til uppbyggingar.

5. Losa um bældar tilfinningar

Barbara Berger, höfundur bókanna um Skyndibita fyrir sálina segir að öll veikindi séu stíflur og lækningin er þá flæði. –  Bældar tilfinningar valda spennu í líkamanum og vanlíðan, svo bara út meðetta! –  Það gildir það sama um líkamann, – hægðatregða og ristilstíflur valda veikindum,  svo um að gera að vinna að því að losa.  Magnesium Citrate er eitthvað sem hægt er að taka að kvöldi og ætti að losa að morgni.  En svo ég fari aftur í tilfinningarnar (sem eru nú samt samofnar meltingunni) –  þá endilega leita til einhvers sem getur hlustað. Ég er búin að leita hjálpar hjá hjúkrunarfræðingi hjá Krabbameinsfélaginu og í Ljósinu hjá ráðgjöfum þar og það er lífsnauðsynlegt að létta reglulega á hjarta sínu, ótta sínum og því sem er bælt hið innra og maður vill stundum ekki leggja á fjölskyldu eða vini.
Þarna þarf hver og einn að finna sér farveg, – þessir aðilar sem ég leitaði til, tengjast auðvitað mínum sjúkdómi.  Það eru til ýmsar leiðir, – og það er t.d. hægt að leita til prestsins síns ef við erum þar stödd.  Ég hafði samband við mann í  Siðmennt og það er ekki búið að koma upp sálgæslu þar – en horfir til betri vegar.  Allir þurfa að finna farveg, hverrar trúar sem þeir eru.

6. Auka jákvæðar tilfinningar

Já, það er hægt að auka jákvæðar tilfinningar, – og þá förum við svolítið að velja hugsanir og hvert við erum að beina sjónum okkar og heyrn. –  Veljum okkur góða andlega næringu á sama hátt og við veljum líkamlega.  Það sem við veitum athygli vex, og þá veitum við meiri athygli því góða og jákvæða sem er að gerast og við lifum á sjónarhóli fullnægju og þakklætis í stað skorts. – Horfum á það sem við eigum og höfum, og þökkum það óspart, í stað þess að horfa til þess sem okkur vantar og getum ekki, og lifum þannig á sjónarhóli skortsins og vanþakklætis.

7. Þiggja félagslegan stuðning

Eitt af því sem mörgum okkar reynist erfitt er að viðurkenna að við þurfum hjálp og biðja um hjálp.   Það er ómetanlegt að eiga góða að þegar á reynir. – Ef fólk „fattar“ ekki að okkur líður illa.  Til dæmis að við segjum alltaf að allt sé í lagi þegar það er það alls ekki – og þá átta vinir og fjölskylda sig kannski ekki á að við erum í raun veik á bak við grímu. Við þurfum oft að taka fyrsta skrefið og biðja um hjálp, – það er nákvæmlega ekkert til að skammast sín fyrir og í flestum tilfellum er það nú þannig að það er fólk sem stekkur til um leið og óskað er eftir aðtoðinni, eða við látum vita.  Við getum ekki ætlast til að fólk lesi hugsnair okkar og svo móðgast út í það fyrir að fatta ekki! – En samt sem áður, – þá þurfum við öll kannski að vera pinku meira vakandi fyrir náunganum, skoða merkin og fleiri, því hluti af sjúkdómi getur verið að geta ekki beðið um hjálp.  Þá er allt í lagi að hringja – spyrja um líðan eða bara bjóða viðkomandi á kaffihús og spjall.  Það að láta sig varða vini sína og minna á sig reglulega er mikilvægt.

8. Dýpka tengingu við hið andlega

Hugleiðsla, – að fara inn á við, jarðtengja sig náttúru, syngja – hlusta á tónlist, eða hvað það er sem er andlegt fyrir einstakling – það má auka það. –  Ekki gleyma sér í veraldarvafstri, heldur dýpka andann.

9. Hafa mikla lífslöngun 

Já – það er mikilvægt að langa að lifa. –  Þegar ég var greind  kortéri fyrir jól, með sortuæxli í eitlum  þá komu einhverjar sekúndur – kannski heil mínúta þar sem mig langaði ekki að lifa.  Ég hreinlega nennti þessu ekki.  Nýkomin í flott starf og nýflutt, að þurfa að fara í eitthvað lækningaferli – sem ég núna 3. apríl,  búin með að miklu leyti – var ekki eitthvað sem ég nennti. –

Þeir sem þekkja söguna mína skilja kannski að mér fannst borið í bakkafullan lækinn.  Ég hafði áður misst lífslöngun – það var í janúar 2013 þegar ég horfði á eftir dóttur minni í gröfina, – ég missti ekki bara lífslöngun – ég fékk löngun til að fara á eftir henni.  Það hafa flestir foreldrar sem hafa misst upplifað.  Á þeirri stundu skiptir ekkert máli nema þessi eina dóttir eða sonur og tómarúmið sem myndast verður þannig að það er eins og þetta hafi verið eina manneskjan í heiminum. –  Þetta innra strögl frá 2013 varð ljóslifandi við fréttina af mínu krabbameini og í meðferðinni minni var ég alltaf að fá „flashback“ enda send í skanna á sama spítala og hún lést „Rigshospitalet“ í Kaupmannahöfn, –
Lífslöngun –  þessi 9. liður snerti mig dýpst og er ég mest að vinna í honum, og sem betur fer hef ég getað rætt þessar endurupplifanir við ráðgjafana hjá Krabbameinsfélaginu og Ljósinu og það hefur komið mér aftur „on track“ –  eða í þann farveg að hafa gaman af lífinu, og á sjónarhól þakklætis, – horfi til þess sem ég á en ekki einungis á það sem ég hef misst, og breyti missinum í stuðning og styrk. –

Ég hef amk það mikla lífslöngun að ég leita leiða til að bæta mitt líf og heilsufar svo ég geti aukið líkurnar á að mitt sjúkdómshlé sé varanlegt og ég fái að deyja södd ævidaga í hárri elli, geti fylgt börnunum mínum eftir og barnabörnum sem eru mér svo afar, afar kær. –  Ég hef það mikla lífslöngun að ég tek ábyrgð á eigin heilsu og mín framtíðarsýn er að vera prédikandi heisuhraustur hippi,  með sól í hjarta og án eftirsjár, – ekki hugsa: „Ef ég nú hefði“ ….   Mig langar að vera þátttakandi í lífinu – en það er ekkert gaman nema að gera það saman.  Það er mitt mottó, og mitt uppáhaldsorð þessa dagana er „saman“ – og ég vona að þú sem lest sért til í að við vinnum saman að betri heimi, betri heilsu og meiri hamingju og leggja þannig í púkkið!  🙂

Með þakklæti fyrir allt sem mínir vinir og elskulega fjölskylda hafa veitt mér og fyrir allan stuðninginn – hvaðan sem hann kemur.

ÁST

Nánari umfjöllun er HÉR 

Mér hefur verið bent á það að tveimur viðmælendum, undanfarið,  að þegar ég er spurð út í sjálfa mig eða heilsuna, fari ég að tala um starfið, hvernig það gangi, sigra og ósigra í því o.s.frv. –  Einnig tala ég um fjölskylduna, hvernig henni vegnar o.s.frv. –    Ég hélt ég væri mjög sjálfhverf, – kannski bara sjálfhverf á facebook? –   Set inn myndir af sjálfri mér og segi fréttir af sjáfri mér þar. –

Ég veit það að starfsumhverfi skiptir mig máli og ég veit það enn betur að börnin mín og börnin þeirra skipta mig enn meira máli. –   Til að mér líði vel þarf ég að vita að vel gangi í vinnunni og að börnunum mínum líði vel. –   EN ég á auðvitað að vita að það virkar líka á hinn mátann, – ef ég er frísk og líður vel þá gengur betur í vinnunni og þá líður líka afkomendum betur. –   Þetta virðist innræktað í mann að ef við hugsum fyrst „Hvað er gott fyrir mig?“ –   í stað þess að hugsa „Hvað er gott fyrir hina?“  – þá séum við eigingjörn.

Nágrannakona mín elskuleg- skrifaði á facebook: „Mundu hver er í fyrsta sæti og hver ætlar að elska sig og virða þarfir sínar sérstaklega,  um páskana“ .. 

Það er m.a. hún og síðan vinnuveitandi minn á Sólheimum,  sem hafa bent mér á að þegar ég er spurð: „Hvernig líður þér?“ – eða „Hver er staðan á þér?“ –  (M.a. út af því að ég er frekar nýkomin úr krabbameinsaðgerð) þá fer ég að tala um vinnuna  (sérstaklega við vinnuveitandann) – og svo um börnin mín og hverng þeim gengur og hvað þau eru að gera o.s.frv. –

„Setjið súrefnisgrímuna á ykkur fyrst og aðstoðið síðan barnið“ .. gamla tuggan sem við reynum að læra, en virðist seint lærð.

Hverjar eru þarfir MÍNAR?   Hverjar eru óskir MÍNAR? –    „Jú, að börnin mín og barnabörn og fjölskylda öll sé heil og hamingjusöm og að starfið gangi vel – og ÞÁ muni ég geta verið heil og hamingjusöm“  … myndi ég eflaust svara … EN sjálf hef ég kennt að það á ekki að vera neitt skilyrði fyrir hamingjunni  – og við eigum ekki að lifa í „ÞÁ“  – „EF“ – og „ÞEGAR“  .. heimi,  og þetta virkar í raun öfugt.

Hamingjan dregur vagninn en ekki vagninn haminguna. –

Hugurinn minn er svo mikið við starfið að ég var að leita lausna við ákveðin mál daginn eftir aðgerð, þegar ég lá inni á sjúkrahóteli. –   Þetta er ekki dugnaður, þettta er klikkun! .. eða a.m.k. heilkenni.

Þetta er „EF – ÞÁ heiikennið“  ..  EF að lausn finnst í þessu atriði í vinnunni – ÞÁ get ég sofið vel“ ..   sama gildir um fólkið mitt.

Æðruleysi – lognið í storminum, – enn og aftur.

Ég veit ég er langt í frá eina manneskjan sem hugsa svona, – og ég þarf enn og aftur að læra að  sleppa.

Ég læri það við og við og stend kúl og keik, – en um leið og eitthað brestur, eins og að verða veik, þá er eins og jarðtengingin verði verri og ég fer, eins og hendi sé veifað, er farið í að bjarga heiminum, – þrátt fyrir að vita að ég þarf fyrst og fremst að bjarga sjálfri mér.

Merkilegt! –

En það er gott að sjá meinið eða heilkennið, – vera meðvituð um það og VIÐURKENNA,  öðruvísi er ekki hægt að lækna.

Ég ætla að taka þessi orð elskulegu nágrannakonunnar til mín um páskana og áfram auðvitað eftir páska:

„Mundu hver er í fyrsta sæti og hver ætlar að elska sig og virða þarfir sínar sérstaklega,  um páskana“ .. 

og svo ein „selfie“ í lokin 🙂

Í gær fór ég á fyrirlestur hjá Árborg, – og yfirskriftin var:

VALDEFLING OG SJÁLFSTÆTT LÍF

Fyrirlestrinum fylgdi samnefndur bæklingur, og  framan á bæklingnum stendur.  „Fræðslubæklingur um hugmyndafræði og leiðir til að styðja fatlað fólk við að ráða í eigin lífi.“   Þau sem unnu bæklinginn eru Árni Viðar Þórarinsson þroskaþjálfi og Sóley Viðarsdóttir sem er notandi þjónustu, og voru þau jafnframt fyrirlesarar.

Í bæklingnum er þetta sagt um valdeflingu: „Kjarni þess að breyta sjálfsskilningi fólks og ýta undir sjálfsákvörðunarrétt og sjálfsvirðingu. – Valdeflingu má í stuttu máli lýsa sem ferli þar sem vald hlýst af þátttöku í uppbyggjandi athöfnum sem hafa raunverulegan tilgang og leiða til aukinnar þekkingar, færni og meðvitundar.“ 

Það er ekki hægt að „valdefla“ aðra manneskju þar sem vald er afrakstur þátttöku í athöfnum og samskiptum þar sem fólk getur sagt það sem því finnst og upplifað að það skipti máli. 

Það er mikilvægt að fólk öðlist reynslu á eigin forsendum í stað þess að vera alltaf háð þeim sem telja sig vita hvað þeim er fyrir bestu.“

Hér á eftir fara mínar eigin hugleiðingar um valdeflingu.

Það vilja ALLIR ráða í eigin lífi. –  Hvort sem við erum fötluð eða ófötluð.  

Það geta allir ráðið einhverju en sumu er ekki hægt að ráða, eða stjórna,  það vitum við vel.  Stundum er það vegna utanaðkomandi aðstæðna, eins og við stjórnum ekki veðri og vindum, nú eða því sem aðrir gera. –  Stundum er það vegna þess að við höfum ekki getu eða möguleika til að taka ákvarðanir.   Þá þarf stuðning.  En það er mikilvægt að fá að ráða því sem við getum ráðið,   að það sé ekki ráðskast með okkur í því sem ætti að vera okkar eigin.  –

Einfalda útskýringin á orðinu „valdefling“  væri eiginlega að segja bara „Ég get það“  …

Orðið valdefling er þýðing á enska orðinu „Empowerment“  ..   og oftast þýðum við nú „power“  sem mátt.  –  Máttefling hljómar kannski undarlega, en skilar kannski betur um hvað er að ræða (a.m.k. að mínu mati).    Það er mikilvægt að upplifa að við séum máttug og öflug. – Eins og þegar sungið er  „I have the Power“ ..

Dæmi um valdeflingu starfsmanna:

Stjórnendur deila upplýsingum, viðurkenningum og valdi til starfsfólks svo það geti tekið frumkvæði  við að leysa vandamál  og bæta þjónustu og framkvæmd.

Valdefling er byggð á þeirri hugmyndafræði að gefa starfsfólki, færni,  efnivið, leyfi, tækifæri, hvatningu – um leið og það tekur ábyrgð og þarf að svara fyrir gjörðir sínar, sem stuðlar að hæfni þeirra og ánægju.

Ef við færum þetta  yfir á fatlaða einstaklinga og þeim sem styðja við þá hvort sem það er starfsfólk sem er til stuðnings, vinir eða ættingjar, – getum kallað þau stuðningsfólk.

Stuðningsfólk deilir upplýsingum, viðurkenningum og valdi til einstaklings svo hann geti tekið frumkvæði við að leysa vandamál, bæta sig og það sem hann framkvæmir.

Valdefling er byggð á þeirri hugmyndafræði að gefa einstaklingi færni, efnivið, leyfi, tækifæri, hvatningu – um leið og hann tekur ábyrgð og þarf að svara fyrir gjörðir sínar, sem stuðlar að hæfni hans og ánægju. –

Það má ekki gleyma því að „leyfa“ fólki að taka ábyrgð, að taka áhættu, að gera mistök.

Ef það er alltaf einhver sem gerir fyrir okkur, – tekur fram fyrir hendurnar á okkur, eða hleypur um með öryggisnet,  þá missum við valdið og verðum háð þessum aðila sem passar í sífellu upp á okkur. –

Það er rétt að taka fram, að þetta er mun flóknara í framkvæmd en á blaði. –  Þegar t.d. fötlunin felst í því að fullorðinn einstaklingur er greindarskertur og greindin á við 10 ára barn, – þá þarf stundum að grípa inn í, alveg eins og að við myndum t.d. stöðva barn ef það væri að fara sér að voða. –   En alveg eins og foreldrar ofvernda börnin sín þá eiga þeir sem vinna með fötluðum það til að ofvernda. – Og þannig tökum við valdið af viðkomandi og þroskann, svo ekki sé talað um ánægjuna af því að geta sjálfur!

Við getum vanið einhvern á að gera það fyrir hann sem hann getur sjálfur. –  Síðan þegar það er orðið að vana skömmumst við yfir því að viðkomandi nenni engu. –

Þessi mynd kom upp þegar ég „gúglaði“  Empowerment,  en það að tilheyra, hafa tilgang, öryggi, virðingu og vera samþykkt, eru grunnstoðir þess að upplifa sig hafa máttinn!

Í bæklingnum er einnig talað um verkfæri – og þar er tekið fram að samvinna sé algjört lykilorð þegar margt fólk er að veita tiltekna þjónustu.  Set HÉR hlekk á þann pistil, því hann er í samhljómi við það sem kom fram á fyrirlestrinum, og reyndar margt sem tilheyrir meðvirknipistlunum, eins og t.d. hvernig við gerumst þroska- eða gleðiþjófar þegar við erum meðvirk. –

Ég held að okkur dreymi flest um að eiga eina sanna ást – sem endist okkur ævina. –  En sá draumur rætist ekki nema hjá sumum.  Aðrir eiga margar ástir – sumar endast og sumar fjara út.  En ein ást er ekki betri en önnur, á meðan hún er sönn. –

Ást er alltaf góð, og ástin á sér ekki fleiri hliðar, – ef hún breytist í eitthvað annað þá er hún eitthvað annað.  En eitthvað annað er ekki ást! ..

Það fer ekki alltaf saman að vera í sambandi og vera ástfangin.  Stundum er fólk bara fangið, ekki ást-fangið. –

Það er gott að elska, eins og Bubbi syngur. –  Hvort við elskum eina manneskju eða margar,  – skiptir ekki máli. Ástin er aldrei vond, er það? ….

Ég heyrði einu sinni útskýringu á því hvenær við værum komin yfir strikið í málamiðlun. –

Það er þegar við erum farin að ganga gegn eigin gildum, – þá erum við í raun farin að vinna á móti sjálfum okkur og þá á móti hjartanu – kjarnanum – hið innra og höggvum þannig í hann. –  Ekki nóg með það,  við förum að gefa „afslátt“ af okkur sjálfum og/eða gildum okkar, og með því erum við ekki að virða okkur, eða verðmæti okkar.

Við erum komin á útsölu.

Málamiðlun er góð upp upp að ákveðnu marki, og þetta mark er hættumark – þ.e.a.s. þegar við erum komin yfir (farin að lifa í mótstöðu við okkur sjálf) erum við komin í vanlíðan. –

Þetta gerist í alls konar samskiptum, hvort sem það er í atvinnulífinu eða í einkalífinu. –

Þetta er nokkuð klassískt mynstur í hjónaböndum, þ.e.a.s. fólk vill halda friðinn – en friðurinn verður á kostnað gildanna. –

Hér erum við að tala um mikilvæg gildi, eins og að taka ekki við ofbeldi, eða taka þátt í því á nokkurn hátt.   Ekki fara að geðjast eða þóknast – á eigin kostnað, því það er eins og orðin segja „á eigin kostnað“ og þessi kostnaður getur orðið ansi mikill og kostað heilsutjón.

Hvernig finnum við að við erum farin að vinna gegn eigin gildum? –  Jú, það skapast hreinlega mótstaða í líkama og sál.  Stundum köllum við það pirring, ergelsi – eða það fer alla leið upp í reiði, og þessar tilfinningar sem eru mjög vondar eru staðsettar í okkur sjálfum.   Í sumum tilfellum höfum við ekki hugmynd um hvernig þær urðu til, af hverju við erum að upplifa að við séum svona óánægð.  –

Kannski vegna þess að við erum að ganga of langt? –

Málamiðlun er mjög mikilvæg – og það er góður hæfileiki að geta stundað málamiðlun og auðvitað megum við ekki vera of stíf þannig að við getum hreinlega ekki hlustað á hina.

Gildi eins og að virða mannréttindi og jafnrétti – er eitthvað sem við myndum ekki gefa afslátt af, eða hvað?

Það er hluti af sjálfsviðingu að virða eigin gildi,  ef þau eru ekki virt –  þ.e.a.s. við virðum þau ekki sjálf, þá þarf að skoða hvort að gildin okkar geti verið röng? –  Eða hvort að við hreinlega stöndum ekki með sjálfum okkur. –

Þegar við stöndum ekki með sjálfum okkur, – þá kallar „Hið innra barn“ –  „Hey, þú – átt þú ekki að gæta mín og passa upp á mig?“ –   Við hunsum barnið og höldum áfram og þá uppllifir þetta blessað barn höfnun og jafnvel að það sé yfirgefið (svo við förum aðeins dýpra). –   Innst inni vitum við auðvitað að við erum að hafna okkur sjálfum og yfirgefa og þá kemur þessi versta tilfinning mannlegs eðlis – „Skömmin“ –  Við förum að skammast okkar fyrir að standa ekki með barninu, við erum jú með forsjána og ábyrgðina, en erum ekki að sinna henni. –    Og hvernig er það með skömmina aftur? –  Hún er undirrót flestra fíkna.   Skömmin er þeirrar gerðar að við skömmumst okkar fyrir okkur sjálf, en sektarkenndin er þannig að viið skömmumst okkar fyrir gjörðir okkar. – Það er munur á því að vera lygari eða ljúga. –   Eða skapa vandamál eða vera vandamál – eins og sum börn upplifa sig. –

Það er mikilvægt að tala um skömmina sem við upplifum og átta sig á henni, – því hún er þeirrar gerðar að hún minnkar í ljósinu – þ.e.a.s. þegar við opinberum hana og ræðum upphátt.  Þá hefur hún ekki valdið yfir okkur lengur – við tökum það. –

Lifum frjáls – fylgjum hjartanu og hyggjuvitinu sem okkur var gefið. –   Ekki loka á ljósið okkar – leyfum því að skína.