Greinasafn fyrir flokkinn: Skilnaður

Messa eins og gott rauðvín .. og sorg eftir skilnað

Birt þann af
1

Það eru engin „short-cuts“ fram hjá því sorgarferli sem hefst hjá fólki við það að skilja við maka sinn.  Hvort sem það er eftir skilnað eða annan missi –  en það sem fólk sem hefur skilið þarf helst á að halda er að fólk skilji að það er að ganga í gegnum sorg, – og það gera helst þau sem hafa verið í sömu eða svipuðum sporum. –

Þau sem hafa misst maka við dauða,  eiga e.t.v. erfitt með að ímynda sér að það sé svona mikil sorg að skilja, en jú – það er svo sannarlega makamissir – og við það bætist oft höfnun og trúnaðarbrestur. –  Það er þó alltaf varhugavert að bera saman eina sorg við aðra, og sorg eins við sorg annarra. –

Öll sorg, og allar tilfinningar þurfa á viðurkenningu að halda.  – Það jákvæða við skilnað er að enginn deyr,  börnin eiga báða foreldra enn –  en hér er oft um annars konar dauða að ræða – alltaf dauða þess sem var, og stundum dauða trúnaðartraustsins.-  Það er mun fleira sameiginlegt með sorginni eftir skilnað og dauða heldur en sem aðgreinir og sorgarferlið er því hið sama eða a.m.k. mjög svipað. –

Ekkjan eða ekkillinn á samúð skilda og hinn fráskildi eða fráskilda á samúð skilda. –  Jafnvel þó að það hafi verið að eigin „ósk“ – Það fer engin/n af stað í hjónaband með það fyrir augum að óska sér að skilja. –  Það er eitthvað sem fer svo hörmulega úrskeiðis. –  Við syrgjum þann sem velur að enda líf sitt á sama hátt og við syrgjum þann sem deyr án þess að hafa um það val. –

Öll sorg á skilið samúð okkar og virðingu. –

Þegar ég skildi eftir 22 ára samveru og 20 ára hjónaband í september 2002,  flutti ég burt úr húsinu okkar. –  Skýringum fyrir því held ég fyrir sjálfa mig. –   Við  ákváðum síðan að halda jól og áramót saman með börnunum okkar sem voru á unglingsaldri, en eftirfarandi ljóð skrifaði ég eftir upplifun mína að koma heim upp úr miðnætti á gamlárskvöld:

Einmana kom að kvöldi heim í ókunna íbúð

Jólin voru úti og gamlárskvöldið líka, en ekkert var inní mér nema tómarúmið

Börnin heima í gamla húsinu í bólunum sínum með tárvot augu og söknuðu þess sem var 

Ég skreiddist upp í tóma-rúmið og kveikti á sjónvarpinu til að freista þess að gleyma, en dagskráin var búin en ótrúlegt en satt: í sjónvarpinu var spilað lagið:

„Don´t wanna live – all by my self“ ……..alveg eins og í bíómynd

Ég grét og hló og grét og hló og grét ennþá meir og  hélt að hjartað myndi bresta

Einhvern veginn tókst mér að sofna og vaknaði inn í bjartan nýársdag

Rölti upp Skólavörðustiginn og fór í messu sem var eins og gott rauðvín

Friður fyllti hjartað og blés í það lífi og ég fann vonina koma með nýja árinu

Öll él birtir upp um síðir

Skilnaður frá sjálfum sér?

Birt þann af
1
Þessi pistill er aðallega um skilnað og karlmenn, en á að sjálfsögðu við konur að miklu leyti. –  Efnið er stolið og stælt, bland í poka úr eigin smiðju og af netinu. – 
Ákvörðun um skilnað er yfirleitt tekin eftir einhvern aðdraganda, þó að annar aðilinn komi alveg af fjöllum og bregði mjög. – Stundum hefur sá aðdragandi staðið yfir í mörg ár.  Þannig að það er bara sá/sú sem setur niður fótinn og segir;  „Ég vil ekki meira svona“  sá aðili sem yrðir skilnaðinn,  þó að hann sé í raun löngu kominn í loftið.

Stundum er það auðvitað þannig að annar eða báðir aðilar hafa vitað að það er ekki „allt í lagi“ en hafa horft fram hjá því, kannski með þá von í brjósti að það reddaðist af sjálfu sér.

Hvað er fólk að segja þegar það er fjarlægt og forðast nánd við hvert annað,  eru það ekki fyrstu skrefin í átt að skilnaði? –  Þessi fjarlægð getur verið frá maka, en líka flótti frá sjálfum sér. – Að vera „absent“ – eða fjarstödd andlega, og stundum oft í líkama líka.

Það má kannski segja að upphafið að skilnaði sé skilnaður frá sjálfum sér.

Sjálfsvirðing, sjálfstraust, sjálsfsmeðvitund og að elska sjálfan sig sé undirstaða þess að geta virt, treyst og elskað aðra manneskju? 

Tilfinning sem er oft ríkjandi hvað skilnað varðar er höfnun.  Fólk upplifir höfnun þegar makinn hefur haldið framhjá. – Fólk upplifir líka höfnun þegar maki þess forðast nánd, forðast samveru og forðast kynlíf. –  Höfnunin getur komið fram á svo marga vegu. –  Hver byrjar að hafna skiptir ekki öllu og ég tel að skilnaður eigi ekki að vera einhvers konar „blaming game“ ..

Það er ekki bara ein lausn við hjónabandserfiðleikum.  Ekki sú eina að skilja.  Lausnin getur verið að leita sér hjálpar, fara (þá bæði) að vinna í sér, bæta það sem brotið er í sér, því við getum ekki alltaf bara horft á hinn aðilann.  Best tel ég að bæði vinni í sér og saman líka.

KARLAR OG SKILNAÐUR

Samfélagið hefur kennt körlum að vera „harðir“ fela tilfinningar sínar, gráta ekki. –  Karlmenn verða þar af leiðandi oft tilfinningalega lokaðir og eiga erfitt með að tjá sig, því  þeir telja e.t.v. að karlmennsku sinni vegið?  Ég set hér spurningamerki, því ég er ekki karlmaður.

Karlmenn, jafnt og konur eru tilfinningaverur.  Litli strákurinn hefur jafn mikla þörf og litla stelpan, en fljótlega er farið að gera greinarmun, – enn í dag og það tekur tíma að afvenja samfélagið af þessu.  „Gráttu ekki eins og stelpa“ – „Harkaðu af þér og vertu karlmaður“ ..  þetta liggur enn í loftinu og er í undirmeðvitundinni. –

Það þykir „flottara“ að karl verði reiður en að hann verði dapur eða gráti.

Hvað ef að karlmaður er yfirgefinn af eiginkonu, hafnað og hann skilinn eftir í lausu lofti? –  Hvaða tilfinningar sýnir hann?  – Hann fer auðvitað í gegnum allan tilfinningaskalann eins og kona, en reiði gæti orðið hans birtingarmynd, því það er svona „skást“ út á við. –

Við lærum margt í bernsku og við berum þær tilfinningar með okkur inn í fullorðinsárin.  Ef að drengur hefur fengið höfnun í bernsku, og aldrei tjáð sig um hana, eða ef að hann situr uppi með einhver óyrt sár eða vanlíðan, þá ýtir það undir enn meiri vanlíðan við skilnað. –  Viðbrögðin geta koma fram eins og hjá barni sem fær ekki það sem því finnst eiga skilið. – Með reiði. –

Hverjar eru afleiðingar af innibyrgðum tilfinningum? –  Þær geta leitað í farveg fíknar, ofbeldis, einangrunar – allt farvegur sem er til þess gerður að komast af.  Við erum „survivors“  og leitum leiða til að þola það óþolanlega.  Ef við tjáum okkur ekki um það, um hvernig okkur líður, verður það óhjákvæmilegt að leita í einhvern af áðurnefndum farvegum.

Ein af leiðunum okkar getur verið að afneita tilfinningunum og/eða deila þeim ekki með neinum, hvorki fjölskyldu, vinum né utanaðkomandi,  vinna ekki í sjálfum sér,  heldur að fara í örvæntingu að leita að næsta maka, og það að fara í því ástandi inn í samband er aldrei góðs viti. –  Heilunin hefur ekki átt sér stað og má segja að það sé eins og að hella ekki óhreina vatninu úr skúringarfötunni áður en nýtt vatn er sett í það. –

Þessi leið er ekki einungis leið karlmanna, konur nota hana oft, en mun sjaldnar en karlmenn. –  Samfélagsmenningin er að breytast,  en enn er eins og áður sagði minna umburðalyndi í garð karlmanna, þannig að heilbrigð viðbrögð eins og að sýna tilfinningar eða fara í gegnum sorgarferli er síður viðurkennt þegar karlmaður á í hlut.  Það að viðurkenna ótta, vanmátt, depurð, sorg og kvíða. – En allt er þetta hluti eðlilegs sorgarferlis eftir skilnað.

Í stað þess að sýna þessa hlið, sýnir þá karlmaðurinn aðeins merki reiði – sérstaklega í návist annarra,  en í raun er það eina tjáningarformið sem hann leyfir sér að nota, þegar hann kannski í raun langar bara að viðurkenna hversu sorgmæddur hann er.

REIÐIN

Depurð er yfirleitt túlkuð sem veikleikamerki og karlmenn vilja helst ekki vera merktir sem veikir. Það er því skárra að vera reiður!  Öskra eins og sært ljón? –  Reiðin sýnir vald og getur valdið því að menn  (og konur reyndar) segja særandi hluti við maka sem þeir upplifa höfnun frá.

Að missa maka sinn við skilnað getur orðið til þess að upplifa stjórnleysi á eigin lífi.  Þvinguð breyting hefur átt sér stað. „Þetta átti að fara allt öðruvísi“ – Reiðin getur verið tæki til að öðlast valdið á ný, að refsa með orðum og gjörðum, persónunni sem virðist hafa valdið sársaukanum.

Það er auðveldara.  „Hún/hann hélt framhjá mér, hún var alltaf að drekka, hún var ferlega löt.“  „Hún var fjarlæg og sinnti mér ekki.“ –

Önnur aðferð er að gera lítið úr fyrrverandi maka, opinbera viðkvæm atriði sem voru á milli ykkar tveggja. Það er gert lítið úr hinum gagnvart vinum, fjölskyldu og samfélagi. –  Í raun bara til að réttlæta sjálfa/n sig og skilnaðinn.  – En fólk þarf líka að hætta að leggjast svona þungt eftir því að vita „Af hverju skilduð þið?“ .. – „Segðu mér nú alla sorasöguna“..

Það eru takmörk fyrir því hvað utanaðkomandi þurfa að vita mikið – og stundum kemur þeim það ekkert við. –

Of mikil reiði og ótjáðar tilfinningar hafa þekktar afleiðingar, hvort sem er í hjónabandi eða eftir. –

Ofbeldi er ein útrásaraðferðin, – ef að menn geta ekki tjáð sig eðlilega þá leiðast þeir oft út í ofbeldi.  Ekki endilega með því að berja makann, heldur með að sýna vald sitt og „styrk“ með því að skemma hluti, henda niður fatahenginu, brjóta, bramla og skella hurðum.  Þar ofan á kemur hið munnlega ofbeldi – ljótu orðin látin fjúka.

HINDRUN BATA

Reiði og afneitun hindrar eðlilega framvindu batans eftir skilnað og hindra fólk í að ná fótfestu í nýjum samböndum, þegar að gömlu sárin eru tekin með í hið nýja.

Með (reiði) fókusinn fastan á fyrrverandi er vonlaust að vera í sambandi með núverandi. –

HVAÐ GERÐIST?

Það þarf að skilja hvað gerðist, hvað misheppnaðist í fyrra sambandi, hver voru mín mistök og hver voru makans? –   Það þarf að læra af fyrra sambandi til að það næsta verði betra.  Hvernig er hægt að vera betri maki í framtíðinn?   Ef að tilfinningarnar voru ást í byrjun,  hvað gerðist og hvenær fór það að gerast? –  Af hverju valdi hann hana og hvers vegna valdi hann að vera áfram með henni?

Sjálfþekking er grundvallandi til þess að næsta samband fari ekki á sama veg. Að afneita hinum „ógnvænlegu tilfinningum eins og ótta, kvíða, depurð o.s.frv. mun bara lengja bata- og  heilunarferlið.

BÖRN OG SKILNAÐUR

Í raun þyrfti heilt blogg til að skrifa um þetta. Fólk frestar því oft að skilja vegna barnanna, en stundum er betra fyrir börnin að búa með friðsælum foreldrum til skiptis en að búa inni á heimili fyllt spennu milli foreldra, eða jafnvel ofbeldi.

Það er mikilvægt að foreldrar hafi hag barnanna sinna í fyrirrúmi við skilnað. Börn hafa rétt til beggja foreldra, og foreldrar þurfa virkilega að varast það að nota ekki börnin sem vopn í baráttunni við fv. maka. Það er allt of algengt og það er allt of eigingjarnt.  Það þarf líka að varast að rugla ekki nýrri manneskju inn í líf þeirra of snemma.  Það er farsælast fyrir börnin að foreldrar geti umgengist án hnjóðsyrða eða að tala illa um hvort annað í eyru barnanna.  Fókusinn verður að vera á farsæld barnanna og mikilvægt að engin/n lofi upp í ermina á sér hvað börnin varðar. –

KVÍÐI  

Stressið sem við upplifum í gegnum skilnað skilur marga eftir með kvíðahnút.  Það er svo margt sem breytist og margir kvíðavekjandi hvatar.  Fyrir þau sem eru fyrir kvíðin, getur skilnaður verið nær óbærilega kvíðavekjandi.  Kvíðinn getur komið fram í óróleika, stöðugum áhyggjum og ótta. Það er ekki óalgengt að festast í smáatriðum varðandi framkvæmdaatriði í skilnaði, við vandamál sambandsins og með hugann við hvað hinn aðilinn er að gera.  Það getr truflað einbeitingu, svefn og dagleg störf.  Margir grennast mjög hratt í þessu ástandi og ekki sjaldgæft að sjá fólk missa mörg kíló við skilnað, en þetta vigtartap er yfirleitt hratt og mjög slæmt heilsufarslega séð.

SORG

Sorgarferlið er mjög áreiðanlegt en aldrei auðvelt. Það er sorgin sem menn eru að forðast eða flýja þegar þeir leita í drykkju, lyf, vinnu, tölvur eða hvað sem þeir nota.  Þetta eru engar „short cuts“ – skemmri leiðir fyrir sorg.  Ef við reynum að flýja þá framlengjum við eymdina. –  Eina leiðin er að fara í gegnum hana. – „Go through it“..

Doði er fyrsta stigið, þar sem við trúum ekki hvað er að gerast eða afneitum því. –  Sumir verða hissa og finnst þeir ekki finna neitt í byrjun, en slíkt breytist síðan í sjokk fyrr en varir.

Annað stig sorgar er þegar tilfinningarnar ná að koma upp á yfirborðið.  Fólk upplifir panik, þunglyndi, ofsakvíða eða reiði eða bland af þessum tilfinningum.  Á þessu stigi geta karlar fundið fyrir meiri erfiðleikum vegna þess að þeir eiga oft erfiðara með að tjá upplifun sína eða að opna sig fyrir öðrum.   Þeir gætu jafnvel forðast stuðning þegar þeir þurfa mest á honum að halda, til að láta líta út eins og allt sé í lagi og þeir með fulla stjórn.  Grátur, martraðir og kvíði eru oft einkenni annars stigs.

Þriðja stigið leiðir oft til að fólk dregur sig í hlé.  Það getur verið erfitt að vera í kringum fólk á þessu stigi, og á þessu stigi á ekki að þvinga sér upp á fólk í sorg, að vera með sjálfu sér er líka gott – og svefninn og einveran getur orðið til þess að gefa hinum syrgjandi næði til að jafna sig.  Að fara í mikla endurskoðun er eðlilegt viðbragð á þessu stigi, vegna þess að við þurfum að skilja hvað gerðist og skilja hinar dramatísku breytingar sem hafa orðið í lífinu.

Á fjórða stigi þarf að fara að velja hvort við ætlum að halda áfram eða staðna, horfa aftur eða fram.  Endurbyggja líf sitt.  Það þýðir að sættast við aðstæður, lifa með þeim og læra af þeim.  Það þarf að prófa nýja hluti, hitta nýtt fólk og upplifa nýjar aðstæður. –  Fara svolítið út fyrir þægindahringinn til að gera sér grein fyrir því hvað leiðir til hamingju og vonar við að halda áfram lífsgöngunni.

ENDURNÝJUN

Eftir sorg er komið tækifærið til að lifa hamingjusömu og fullnægjandi lífi, e.t.v. í fyrsta skipti? –

Fátt er svo með öllu illt að ei boði gott, og margir ná að fóta sig ágætlega í nýja lífinu.  Kannanir sýna (ég er ekki með tilvitnun í þær) að mörgum líður betur eftir skilnað að einhverjum tíma liðnum, jafnvel þó það hafi ekki verið þeirra val að skilja.  Þeir sem vinna í sér, upplifa e.t.v. meiri lífsfyllingu, hamingju og finna meira ríkidæmi innra með sér.  Hvers sakna ég úr fyrra sambandi? – Hvaða þættir eru það sem ég þarf að forðast með nýjum maka? –  Hvaða drauma get ég nú látið mig dreyma, sem voru stöðvaðir af fyrri maka? –  Öll sambönd eru lærdómur, áskorunin er að láta þessi sambönd verða til þess að vaxa og bæta framtíðina.

Við þurfum öll að læra að skilja ekki við okkur sjálf, heldur er upphafið að trúlofast sjálfum okkur, læra að elska, treysta og virða okkur sjálf! –

Að vera fráskilinn og misskilinn karlmaður ..

Birt þann af
1
 Mín ekki að ráðast á garðinn þar sem hann er lægstur – get ekki sett mig í spor karlmanna (ekki 100%) en hef hlustað á þá marga, og nú er komið að þeim að tjá tilfinningar sínar og ræða um líf sitt eftir skilnað, uppgjör við fortíð og svo framvegis! –

Í öll þau skipti sem við höfum haldið námskeiðin „Lausn eftir skilnað“ hefur komið a.m.k. ein kona sem hefur átt karlkyns vin sem hefur spurt hvort að ekki væru námskeið í boði fyrir karlmenn. –  Við ákváðum að starta námskeiðunum einungis fyrir konur, – en nú er sú stund komin að við erum að íhuga að skella upp einu „Lausn eftir skilnað – fyrir karlmenn.“

Karlmenn þurfa ekki síður að vinna í sínum tilfinningum en konur, og átta sig á aðdraganda síns skilnaðar.

Aðdragandinn er oft þessi, (ath! ég segi og skrifa oft, en alls ekki alltaf!) –  Karlinn er ekki að „nærast“ í sambandinu, og þá sérstaklega saknar hann kynlífs og nándar, eða telur sér a.m.k. trú um að hann geri það.  Konan snýr oftar og oftar baki í hann í rúminu (kannski vegna þess að hann er leiðinlegur) – hann verður pirraður út í hana og hún enn pirraðri og langar enn síður í manninn! – Yfirleitt átta þau sig hvorugt á því að það er andlega hliðin sem er vannærð og líkamlega fylgir á eftir. –

Þegar svona gerist fer maðurinn oft að leita út fyrir hjónabandið, skráir sig á stefnumótasíður, til að auka spennuna, „bara til að skoða“ – eða fer að líta hýru auga til samstarfskonu,  sem er ekki með þetta sama röfl og konan heima. –  Stundum verður til röð atvika og dag einn er maðurinn farinn að lifa í leyni með vinkonu utan hjónabands, eða eiga trúanaðarvinkonu. –  Það getur líka verið gömul skólasystir á Facebook, sem hann fór að rabba við eitt laugardagskvöldið þegar að konan fór í sumarbústað með vinkonunum.-  Það er svo margt. –

Hér erum við bara að tala um eitthvað svona ferli – ekki um þann sem er kynlífsfíkill og þráir bara spennuna,  en það getur að sjálfsögðu verið í bland. –

Traust er lykilatriði í samböndum sem hjónaböndum, – og þegar að fólk er komið í trúnaðarsamband – og/eða kynlífssamband við annan aðila þá er búið að brjóta traust við makann. –

Í staðinn fyrir að láta maka sinn vita að þeir séu óánægðir og koma hreint fram, – kjósa þeir frekar að taka áhættuna að eiga sér vinkonu útí bæ, eða leika sér með samstarfskonunni, – oft vegna þess að í raun vilja þeir ekkert skilja við eiginkonuna.  Hún heldur utan um þeirra líf að svo mörgu leyti og oft eru börn í spilinu – En það er reyndar annað en vinkonan fær að heyra; hún fær að heyra að hann sé alveg að fara að skilja, bara tímaspursmál. -Konan sé svo erfið og leiðinleg o.s.frv.

Ástæðan fyrir því að maðurinn kemur ekki heiðarlega fram við eiginkonu sína, eða þá sem hann er heitbundinn er því oft vegna óttans við að missa hana, óttans við að missa tengsli við hana og jafnvel við börnin sín. –  Í öðru lagi vegna óttans við, að hann telur sér trú um, að særa hana.  En í raun er það vegna óttans við eigin sársauka við að horfa upp á særða eiginkonu sína, og jafnvel börn. –

Sumir treysta sér alls ekki til að ræða þessi mál við maka sinn og velja það frekar að sprengja upp hjónabandið með einhvers konar atburði – þannig að þeir koma því þannig fyrir að upp um þá komist og allt fari í háaloft. – Eða fara að taka sérstaklega eftir smáatriðum í fari makans, og pirra sig á því sem áður skipti engu máli. –

Dæmigerð svona atriði eru t.d. hvernig fólk kreystir tannkremstúpu, ef hún fer að verða stóra málið, þá er oft eitthvað miklu alvarlega á bak við. –

Þegar maðurinn fer að huga sérstaklega hvort hann eigi flottar nærbuxur, þá má konan alveg fara að leggja saman 2 og 2.  (Að sjálfsögðu er það ekki algilt, en býsna algengt).

Margir hyggja á skilnað og eru búnir að íhuga hann lengi í huganum, en vilja finna annan aðila til að grípa sig þegar þeim er hent út eftir að tjá sig um ætlun sína við makann. –  Þeir mæta þá og segjast þurfa rými, eða eitthvað álíka en sverja og sárt við að það sé engin/n  í spilinu. – En fljótlega kemur oft annað í ljós. –

Að sjálfsögðu skilja ekki allir vegna framhjáhalds, eða réttara sagt vegna orsaka framhjáhalds.  Heldur vegna þess að hjónin bara uxu í sundur – voru orðin fjarlæg, og þeim tókst að átta sig áður en farið var að leita í annað ból. –  Nú eða annar aðili  hefur hagað sér eins og lýst er hér á undan.  – Aðdragandinn getur verið með ýmsu móti. –

Hvernig sem hann er, þá er skilnaður erfiður,  stundum mjög sár og mjög illur. –  Karlmenn eins og konur upplifa tómarúmið sem makinn skilur eftir og jafnvel ný kona getur ekki fyllt upp, eða hún reynist bara vera sama konan með aðra kennitölu og eftir einhver ár fer sama ferlið í gang aftur. –

Ef þú ferð af stað í samband með leyndarmál og lygar í ferðatösku og heldur áfram að bæta í hana, kemur einn daginn að því að hún springur. –  Það verður að sortera í töskunni – byrja með tóma tösku ef að ekkert er í henni sem verður til gagns. –

Karlar og konur ganga oft með gamla skömm í tösku, erfið mál frá æsku og uppeldi. – Þessi mál íþyngja síðan öllu sambandinu og þau verða bara þyngri eftir því sem þau eru borin lengra með okkur. –

Þessi mál eru oft mjög tilfinningatengd og þau eru þá flúin með ýmsu móti, með ýmissi fjarveru – fjarveru sem felst í drykkju, ofáti, vinnufíkn, tölvufíkn … eða bara einhverju sem fær fólk til að gleyma eða forðast sjálft sig. –

Það er vont, sárt og illt að skilja, – það er heldur aldrei bara tveir sem skilja, og það hefur áhrif á börn, ef þau eru í spilinu, foreldra, systkini, vini viðkomandi o.s.frv. –

Ef skilnaður er orðinn að staðreynd, þarf að skoða sig, læra að þekkja sig og þekkja hvers vegna skilnaðurinn átti sér stað. –  Hvenær hófst skilnaður í raun og veru?  – Læddist hann bara að og kom algjörlega að óvörm eins og þjófur á nóttu,  eða var aðdragandinn langur og augljós? – Var það það sem þú vildir í raun eða ekki? –

Karlmenn, eins og konur,  eiga rétt á og hafa gott af því að átta sig á aðstæðum sínum, skilja tilfinningar sínar og forðast með því að sagan endurtaki sig,  það óskar þess enginn í upphafi sambands að skilja,  það eru mistökin,  en að spila hjónabandsskákina upp á nýtt með sömu leikjum án þess að skoða taflið endar auðvitað á sama veg. –

Það skal tekið fram að þessi pistill er skrifaður fyrst og fremst  með karlmenn í huga, en að sjálfsögðu má snúa honum alveg við, og sjá konu fyrir sér í þessu hlutverki. – Þeir sem lesa vita hvað þeir kannast við og hvað ekki, og auðvitað á þetta aldrei allt við einhvern einn eða eina. –

En hvað um það!

Enginn vill sitja uppi með sektarkennd, eða fara inn í nýtt samband löðrandi í sektarkennd – hvernig væri því að skoða líf sitt ÁÐUR en farið er að sjarma fyrir næstu drottningu? –

Þessi pistill er skrifaður í tilefni að væntanlegu námskeiði „Lausn eftir skilnað“ – en fyrir karlmenn, sem sett verður upp í mars-eða apríl mánuði hjá Lausninni og verður með svipuðu fyrirkomulagi og áður.  – Þ.e.a.s. einn laugardag frá 9:00 – 15:00 og svo fjórir hóptímar 1.5 tími í senn,  í eftirfylgni. –

Ef þú hefur áhuga eða ert með fyrirspurn endilega sendu tölvupóst á johanna@lausnin.is –  skráning hefst fljótlega, eða um leið og dagsetning er komin á námskeiðið. –

Hamingjusamlega skilin ..

Birt þann af
1

Mamma mín missti manninn sinn, pabba minn, aðeins 42 ára gömul. –  Hún varð ung ekkja.  Ein besta og traustasta vinkona mín varð líka ung ekkja. –  Ég get (sem betur fer) ekki sett mig í spor ekkjunnar,  því ég hef ekki verið þar, en ég get sýnt samhug og staðið við hlið hennar. –

Vakning

Síðastliðið þriðjudagskvöld var athygli mín vakin á því að þegar við fráskildu konurnar værum að bera saman sorgarferli eftir dauða og skilnað, gæti það haft særandi áhrif á ekkjur. –  Það  hefðu, nokkrar haft samband við kirkjuna og sagt hvernig þeim liði með þetta, og vinkona mín, unga ekkjan sem ég talaði um í upphafi,   tók undir það.

Við lærum svo lengi sem við lifum og ég er þakklát fyrir að fá ábendingar, því stundum særum við ómeðvitað og hugsunarlaust, og meðan við erum að tala um eigin tilfinningar. –

Ég er ein af mörgum sem hef líkt sorgarferli eftir skilnað við sorgarferli eftir dauða, – eða borið saman – og hef stundum vitnað í vel þekkta gamanleikkonu sem talaði um það að það „væri svo vont að mæta líkinu“ ..  sem er náttúrulega hrikalega svartur húmor, en ég veit að hún vildi ekkert illt frekar en ég sjálf. –

Nei, enginn dó – þó að hjónabandið hafi dáið eða draumurinn um gott hjónaband. –  Það er í raun á þeim forsendum, með þann dauða í huga sem rætt var um sorgarferlið, en vissulega eins og áður sagði var farið býsna bratt og aldrei ætlunin að vera að „metast“ um sorgina – eða vera svo ósmekkleg að tala á þeim nótum sem ég minntist á áður. –

Við segjum ekki „mín sorg er meiri en þín sorg“ – og svo getum við upplifað sorg á svo ótrúlega misjafnan máta. –  Stundum kemur líka gömul sorg, sem ekki hefur verið unnið úr inn í sorg sem ætti ekkert að vera svona „voðaleg“ –  við getum ekki dæmt sorg annarra því við erum ekki að upplifa hana. – Og ef við höfum upplifað svipaða sorg, þá erum við á öðrum stað og í öðrum tíma í okkar ferli.   Við getum sýnt samhug, stuðning, samþykki, – en reglan er að dæma ekki.

Sorgarferli og skilnaður

Það er staðreynd að við skilnað fer í gang sorgarferli, stundum hefst það reyndar fyrir skilnað – um leið og fólk fer að efast um að hjónabandið standi á þeim fótum sem það átti að gera frá upphafi. – Um leið og traustið þrýtur, virðingin – ástin. –

En sorgarferli eftir skilnað er að sjálfsögðu annað en eftir dauðsfall – þó að bæði sé makamissir. –

Fyrir utan þennan megin mismun, að enginn deyr við skilnað, þá er mismunurinn líka sá að það eru aðrar tilfinningar sem eru oft sterkar.  Ef að um trúnaðarbrest er að ræða, þá eru höfnunartilfinning, reiði, afbrýðisemi, jafnvel hatur – tilfinningar sem eru mest áberandi, a.m.k. til að byrja með.  „Ástin“ verður blendin – hún verður eigingjörn; – „honum má ekki líða vel“ – „honum er nær“ … „af hverju ekki ég?“ „hvað er að MÉR?! hvað og ef að önnur kona er í spilinu, “ hvað hefur hún sem ég hef ekki?!“  …

Hver át MÍNA köku? ..

–  Þessi ást er eigingjörn því hún er frekar svona eins og eitthvað hafi verið tekið af þér sem þú ÁTT. – „Hver dirfist!?“…  Það að hann er farinn í fang annarrar, eða hefur ekki viljað ÞIG, hefur kannski ekkert með þig að gera. – Hann er e.t.v. bara með sín vandamál og kunni ekki að setja þau í farveg, ræða þau eða tilfinningar sínar? –  Kannski er hann fíkill og þurfti spennu, kannski pössuðuð þið illa saman frá upphafi, en ástin blindaði.  Það eru margar skýringar og það er mikilvægt að fara ekki í sjálfsásökun eða dómhörku gagnvart sjálfri sér.  Læra af þessu en ekki lemja sig.

„Clean Cut“

Besta ráðið i svona hugarástandi er að klippa sig frá makanum, – fara úr hans höfði og hans lífi yfir í eigið höfuð og eigið líf,  skref fyrir skref.  Umgangast af virðingu, – en eins lítið og þið komist mögulega upp með. –  Ef um börn er að ræða.  Þegar búið er horfas í augu við sárin og fara í gegnum sorgarferlið, getur verið grunnur að fara að umgangast á ný með vináttu, en ekki fyrr.

Ef aftur á móti ekki hefur verið um trúnaðarbrest að ræða, – heldur þið hafið vaxið frá hvort öðru, orðið fjarhuga og upptekin af einhverju utan hjónabandsins, – og hafið bara annað hvort tekið sameiginlega ákvörðun eða annar aðilinn hefur tekið af skarið, – getur samt myndast reiði.  Jafnvel reiði út í þann aðila sem tekur af skarið. –

Tómarúmið

Makamissi fylgir yfirleitt tómarúm, einmanaleiki, það að standa eftir ein. –  Það eiga þessar tvær tegundir sorgar þó sameiginlegt. –  Að koma heim og liggja í sínum helming og ekkert koddahjal, að ræða daginn – enginn maki til að deila með hugsunum sínum kaffibolla um morguninn og plana ævintýri framtíðar með. –

Það er m.a. það sameiginlega, – en ekkjan getur ekki leyft börnunum sínum að hringja í pabba og þarf að eiga við uppeldið ein og óstudd af maka. –  Það gerist þó líka í sumum tilvikum skilnaða – til feður/mæður sem láta sig hverfa og sinna ekki börnum sínum,  það er börnunum gríðarlega erfitt og þar upplifa þau oft meiri höfnun en það að pabbi þeirra bara dó og getur ekkert að því gert og vildi alveg örugglega vera með þeim.

Móðirin sem þarf að skýra fyrir barni sínu að pabbi sem var búinn að lofa að koma, en pabbinn svíkur,  á ekki sjö dagana sæla og fyllist oft enn meiri gremju út í föður barnsins. –

Það eru engar tvær manneskjur alveg eins og því upplifa engar tvær manneskjur sorgina alveg eins, tilfinningar eins og höfnun, reiði og ásökun geta líka legið í sorgarferli þess sem missir í dauðsfalli. Sjálf man ég eftir reiði-og  höfnunartilfinningu sem barn – þegar að pabbi dó. –

Viðurkenning á sorg

Í raun snýst þetta allt um að eflaust þráum við viðurkenningu á okkar sorg, við viljum að fólk skilji hvað við erum að ganga í gegnum, – að ekki sé sagt við okkur; „drífðu þig á í bæinn – ertu ekki að komast yfir þetta!? –    Sorgarferli tekur tíma, líka sorgarferli eftir skilnað. –  Það þarf að ganga í gegnum tilfinningaskalann.  Það er ekki verið að gera lítið úr sorg ekkjunnar, eða álíta að skilnaður sé „betri“ eða „verri“ sorg, slíkur samanburður gengur aldrei upp. –

Í skilnaði  þarf að aftengja sig þörfinni eða löngun til samveru með fyrrverandi maka,  sem er þarna á vappi einhvers staðar útí bæ – aftengja sig  ást  sem þarf alls ekkert að vera eigingjörn ást, bara raunveruleg og erfitt að slíta  – skoða sárin, skoða adragandann,  skilja af hverju verið var að skilja.  Við þurfum að elska OKKUR svo mikið að við séum tilbúin að heila okkur og til að fyrirgefa okkur og maka okkar að fór sem fór. –  Ekki ætla okkur að gera það með einhverri „barbabrellu“ – heldur gefa okkur tíma og þolinmæði. –

Takmarkið er að vera hamingjusöm og óska þess sama fyrir þann sem við vorum í hjónabandi eða sambandi við. – Þannig sleppum við takinu og  þannig „frelsumst“ við og aðeins þannig getum við haldið áfram og byrjað nýja göngu. –

Í Tiger er hægt (var a.m.k. hægt)  að fá hjartalagaða steina sem á stendur „Peace“ „Love“ „Luck“ og „Happiness“ –   kona nokkur gaf fv. manninum sínum og nýju konunni hans (þegar hún var tilbúin)  hjartastein með „Happiness“ – þakklæti þeirra var einlægt og tilfinningin var ekki síðri hjá þessari konu, það var eins og hún hefði gefið sjálfri sér hamingju með því að gefa þeim hamingjusteininn. –

Við förum frá því að vera hamingjusamlega gift yfir í því að vera hamingjusamlega skilin.

Enn eru tvö laus pláss í námskeið fyrir konur eftir skilnað – sem hefst á morgun 18. febrúar klukkan 9:00   „Lausn eftir skilnað“ – sjá http://www.lausnin.is  eða 617 3337

nánari upplýsingar  johanna@lausnin.is

  Tók mynd af þessum vatnsbrunni – á einum af göngutúrunum mínum. – Minnir okkur á uppsprettuna innra með okkur sjálfum! …

Fráskilin?

Birt þann af
Svara

Finnst þér að þú hafir lagt þig alla fram í samskiptum við maka þinn  – en sitjir nú uppi fráskilin og í lausu lofti? –  Hvað gerðist eiginlega?

Varstu kannski að halda öllu saman, límið í fjölskyldunni og passa upp á að allt gengi upp, og var sambandið í raun orðið hálf vélrænt. –  Þið voruð e.t.v. bæði hætt að “nærast” í sambandinu og í staðinn fyrir að leita að ráðgjöf eða skoða orsakir fór annað hvort ykkar, eða bæði að leita að þessari næringu annars staðar?

Kannski kannastu við eitthvað af þessu, eða allt, en þú vilt ÖRUGGLEGA ekki fara í svona samband aftur, samband sem fjarar út eða endar með leiðindum. –

Kannski þarftu að læra að standa betur með sjálfri þér, setja mörk, elska þig, treysta á þig og virða þig,  trúlofast sjálfri þér,  áður en þú leggur út í annað eins ferðalag og hjónabandsleiðin er. –

Þú þarf a.m.k. að viðurkenna tilfinningar þínar og sársaukann áður en hægt er að heila sig. –

Kannski er sjálfsmyndin brotin, eða alveg týnd.

Kannski er það vegna þess að þú hefur lifað svolítið fyrir aðra en sjálfa þig, jafnvel  í speglasal og þarft að finna ÞÍNA sjálfsmynd, því það er auðvelt að tína henni í speglasalnum.  Speglasal sem nær e.t.v. aftur til uppeldis og viðmóts forfeðra- og mæðra sem hafa gengið mann fram af manni allt til þinna daga  um hvernig að þú ættir að hegða þér, koma fram o.s.frv. í dag, – árið 2012?

Hver ert þú, fyrir hvað stendur þú og hvað vilt þú? ..

Hvað átt ÞÚ skilið og hvað þarft þú til að skína?

Við hjá Lausninni – bjóðum þér stuðning og námskeið  við að leita að þínu svari eftir að draumurinn um hjónabandið dó,  átta þig á þinni spegilmynd og að standa með sjálfri þér. –   Smelltu þér á Lausnina og skoðaðu hvort að námskeiðið sem hefst 18. febrúar nk. er eitthvað sem hentar þér. –

Frá þjáningu til þroska .. Lausn eftir skilnað

Birt þann af
1

Þegar ég var barn og kvartaði, fékk ég oft svarið að þetta væru nú bara vaxtaverkir! – Ég hef aldrei fengið það á hreint hvort að vaxtaverkir eru raunverulega til eða ekki, en ég hef fundið það á eigin skinni að vöxturinn til þroska er sársaukafullur. –

Það er þegar við göngum á veggi, dettum í holur, rekumst á .. og þar fram eftir götunum sem við fáum oft stærstu tækifærin til þroska og vits. – Og kannski er lífið bara skólaganga til skilnings? –

Það er erfitt að setja sig í spor annarra án þess að hafa sömu eða svipaða reynslu. – Þess vegna er reynslumikið fólk, fólk sem hefur gengið í gegnum sorgina oft betri sálusorgarar en það sem hefur ekki gert það.

Sorgin getur verið allt frá litlum ósigrum upp í mikinn harm, og næstum því , eða algjörlega óbærilegan. –

Sem betur fer er engin manneskja það „menntuð“ í sorginni að hún geti sett sig í spor allra.

Ég á ýmsa misalvarlega  sorg að baki, og ein af þeim er skilnaður við maka – og það hef ég upplifað oftar en einu sinni, en þó með ólíkum hætti. –

Í þessum pistli ætla ég að fjalla um þann sorgarferil sem auðvitað verður þegar upp er staðið að þroskaferli.  Þessi pistill er blanda af minni eigin reynslu og reynslu margra kvenna sem ég hef fengið á námskeið, – en eitt slíkt námskeið verður haldið í Lausninni 18. febrúar nk. kl. 9:00 -16:00 með fjögurra kvölda eftirfylgni í hópum. – sjá nánari upplýsingar og skráningarform  www.lausnin.is

Ef að fólk fer ekki í samband á réttum forsendum í upphafi, hefst skilnaðarferlið við fyrstu kynni. –  Ástin er góð, en hún getur blindað – og við förum oft að gefa afslátt af okkur sjálfum, okkar þörfum, væntingum og gildum fyrir makann. –

„Við mættumst, horfðumst í augu og frá fyrsta kvöldi vissum við að við yrðum hjón. –  En það var svo margt sem við vissum ekki, og margt sem ég vissi ekki fyrr en eftir skilnað tuttugu árum seinna, og enn er ég að öðlast skilning á ástæðum þess að skilnaður var óumflýjanlegur. -“

Það voru tvö særð börn sem mættust, sem fóru að reyna að fylla upp í skörð hvers annars og sögðu „elskaðu mig“ – tvö börn að fullkomna sig með hinu. Tvö börn sem ekki kunnu að elska sig sjálf.   Í dag veit ég að það þarf tvo heila einstaklinga en ekki tvo hálfa.  – En það eru svo sannarlega ekki skilaboðin sem heimurinn veitir. – „Can´t breath without you“ .. segir í söngvunum. –

Þetta getur gengið svo langt í að uppfylla þarfir makans, að við setjum okkar eigin þarfir algjörlega til hliðar, og öfugt, við ætlumst til þess að makinn setji sjálfan sig til hliðar til að þjóna okkur. –

En hoppum áfram í tímann, hjónaband sem hefur varið í mörg ár, hjónabandsblómið er orðið skrælnað því að gleymst hefur að vökva, – allt annað en við og sambandið er sett í forgang.  Samveran er orðin vélræn og það sem er miklvægast af öllu, gagnvæm virðing og væntumþykja gufuð upp.

Það er erfitt að bera virðingu fyrir aðila sem ber ekki virðingu fyrir sjálfum sér. –  Sjálfsvirðing er því grundvallandi til að um gagnkvæma virðingu sé að ræða. –  Það er líka erfitt að elska, ef við elskum okkur ekki sjálf – ástin svokallaða er þá líka orðin eigingjörn ást en ekki kærleiksrík og óeigingjörn. „Þetta er MINN maki“ – og afbrýðisemin kviknar því við erum óörugg, og kannski ekki að ástæðulausu. –

Ef við gefum afslátt af eigin löngunum og þrám, þá erum við ekki sönn lengur, – ef við erum bara í að uppfylla langanir og þrár makans, eða það sem við höldum að hann vilji,  þá er sambandið orðið eins og þarfasamband en ekki ástarsamband.-   Svo fer þetta oft út í þann farveg að annar aðilinn fer að stjórna hinum, oft með kynlífi.

Kynlíf fyrir mér er meira en hopp upp í rúmi, eða úti móa. Slíkt er allt í lagi með, en eins og hjónaband byrjar að spinnast á fyrsta degi sambands (ef úr því verður) – lifnar kynlífið líka á fyrsta degi sambands. –  Kynlífið er samofið hversdagslifinu, hvernig við umgöngumst hvert annað.  Kynlífið er stök rós, gefin af engu tilefni. Kynlífið er nudd með olíu. Kynlífið er göngutúr í rigningunni, eða bíltúr í Borgarfjörðinn .. með okkar maka.

Maki sem upplifir niðurrif og andlegt ofbeldi yfir daginn, eða áhugaleysi yfir hennar/hans daglegu þörfum, – missir löngun til að stunda samfarir með maka sínum, – makinn verður argur þegar hinn neitar,  eða  kynlífið er á þeim forsendum að gera makann „góðan“ – en ekki vegna þess að þú finnur til löngunar .. kannski verði hann ekki eins leiðinlegur daginn eftir, eða jafnvel að hann verði skemmtilegur og sé tilbúinn að gera eitthvað skemmtilegt saman, eða bara ekki vera leiðinlegur? –  Kynlíf er rangt ef það verður skylda en ekki uppfylling eigin þarfa.  Eða í sumum tilfellum undirliggjandi hótun sem felst í því að það verður að gefa makanum að borða svo hann fái sér ekki að borða annars staðar!..

Sambönd þurfa neista, og það þarf tvo aðila í parasamband sem þurfa bæði að leggja til neistann og upplifa hann. –

Okkur á að þykja gaman að koma maka okkar á óvart, deila með honum því sem á dynur og koma hreint til dyranna. –

Óheiðarleiki er einn versti óvinur sambanda. –

Segjum að hjónabandið sé orðið eitthvað þunnt, – freistingarnar blasa við útum allt, og – jú, annar aðilinn – jafnvel bæði er farinn að líta aðila utan hjónabandsins hýru auga. –

Það er þarna sem á að segja STOP – og fara að skoða hjónabandið. – Leita hjálpar, leita að ráðgjöf.  Áður en sá stóri skaði er skeður að annar aðilinn fer og leitar í fang annarrar konu/karls hvort sem það er tilfinningalega eða líkamlega. –  Því þá er sambandið rofið, traustið er fokið út um gluggann.  Það er í raun hinn eiginlegi skilnaður.

Það þarf hugrekki til að tjá sig upphátt um það að maður sé óánægður í sambandi og sé farin/n að horfa í kringum sig til að fá útrás fyrir tilfinningar eða kynlíf eða bæði. –

Ástæðan fyrir hræðslunni við að segja er oft sú að í raun er fólk hrætt við að missa maka sinn. – Segir sjálfu sér að það vilji ekki særa hann með því að segja, en gerir sér ekki grein fyrir að sárið af vantraustinu er þúsund sinnum stærra og alvarlega en að koma heiðarlega fram. – Bæði er sárt og erfitt, en sannleikurinn er það sem frelsar.

Lygin endar iðulega og oftast með ósköpum.  Snjóboltinn verður að snjóflóði.

Það er nefnilega alls ekkert víst að sá aðili sem er að leita út á við vilji skilja. – Hann vill bara bæði eiga konu/mann heimili börn, OG einhvern til hliðar til að halla sér að.-

Þetta reyna margir, stundum vegna ófullnægju tilfinningalega og/eða kynferðislega,  eða vegna spennufíknar.  Framhjáhaldsfíkn er orð sem er til. – Þá er það bara spennan og fixið sem með því fæst sem sóst er eftir. –

Fíknin verður til eins og aðrar fíknir – vegna tilfinninga sem ekki hefur verið horfst í augu við, stundum bældra eða þeirra sem ekki hafa verið ræddar. Hér hef ég skrifað um framhjáhald með öðrum aðila, en það er líka hægt að „halda framhjá“ á annan máta, t.d. með áfengi, með vinnu, með eilífri fjarveru og vera ekki til staðar. –  Andleg fjarvera er ein tegund andlegs ofbeldis, – hún þarf ekki að vera „viljandi“ – en er samt vond fyrir þann sem fyrir henni verður. –

Ef að fólk er ekki tilbúið til að vinna í sér, sjá sár sín til að breytast, þá er eina leiðin að skilja,  sérstaklega ef að hjónabandið er orðið vont og skemmandi fyrir báða aðila og ef að börn eru í spilinu,  smitar það að sjálfsögðu til þeirra. –

Það er sorg að skilja, það er draumur sem deyr, – þetta átti ekkert að fara svona og kannski búið að hanga á fingrunum á brúninni í langan tíma. – Án þess þó að kalla á hjálp. –

Þegar traustið er brotið eru tvær leiðir, – ef að báðir aðilar eru tilbúnir að leita sér hjálpar má e.t.v. ná að tvinna sambandið upp á nýtt, en það þarf gífurlegan viljastyrk og auðvitað ást til þess. –  Hin leiðin er skilnaður og hvor um sig vinni í sér, að gera sig heila/n til þess að einmitt fara ekki með sjálfa/n sig inn í næsta samband á sömu röngu forsendum og í fyrsta sambandið.  Þ.e.a.s. án þess að vera búin/n að trúlofast sjálfum/sjálfri sér.-  Við segjumst vera tilbúin að elska, virða og samþykkja maka okkar þegar við játumst honum/henni, jafnvel frammi fyrir Guði.

 – En gleymum megin forsendunni, þ.e.a.s. að vera búin að játast okkur sjálfum. –   Komast í samband við okkur sjálf. –

Þegar við föllum á þessu sameiginlega prófi, þá þýðir ekki að dvelja lengi við það að við höfum fallið. – Við þurfum að skoða prófið, hvað gerðum við rangt – og ekki síður mikilvægt, hvað gerðum við rétt!  – Hvað gerði ég rétt, hvað gerði ég rangt.  Hvað gerði hann/hún rétt, hvað gerði hann/hún rangt. –

Munum endilega líka eftir því sem virkaði vel, var gleðilegt og byggði upp.  Kannski hefði mátt stækka þann hluta og minnka hinn? –

Allt hefur sinn tíma undir sólinni. – Það tekur tíma að syrgja og það er mikilvægt að leyfa sér að syrgja – sjá sárin, til að geta breytt og gert heilt. –  Þannig verður sorgarferli að þroskaferli, og við göngum frá þjáningu til þroska. –

Þroskanum fylgja vaxtaverkir – þá þekki ég – og því er mikilvægt að vera umvafinn vinum og fjölskyldu, og þeim sem við treystum – og það er gott að finna þau sem geta sett sig í okkar spor. –

„Það er gott að vita ég er ekki ein“ .. er algengasta uppgötvun sem konurnar hafa gert á námskeiðunum „Lausn eftir skilnað“ ..

Námskeiðin eru ætluð konum,  þar sem það er enn svo að konur eru viljugri og hugrakkari við að leita sér hjálpar. –  En það er í skoðun að bjóða sambærilegt námskeið fyrir karla, komi óskir um það.

Höfum það að lokum alltaf í huga, að það hjálpar okkur ekki að fara í ásökunargírinn (The Blaming game). – „Allt honum að kenna“ eða „Allt henni að kenna“ .. jafnvel þó að annar aðilinn hafi verið erfiðari, veikari, fjarlægari, brotið trúnað – þá er það yfirleitt skýringin að hann kann ekki önnur viðbrögð, þau eru viðbrögðin sem hann lærði í bernsku.  Viðbrögð sem einkennast af flótta eða feluleik. –  Þess vegna er það að við hjá Lausninni teljum að grunnástæða fyrir hjónaskilnuðum, eða að sambönd gangi illa eða ekki upp, sé meðvirkni.  Ástand sem lærðist á löngum tíma og hófst í bernsku, – jú einmitt þegar við vorum með vaxtaverkina og kvörtuðum og kannski þurftum við bara knús.

Knús á þig og takk fyrir að lesa. –

Jóhanna Magnúsdóttir, guðfræðingur, kennari, ráðgjafi

www.lausnin.is

johanna@lausnin.is

námskeið – einkaviðtöl – fyrirlestrar