Mig langar að skrifa hér örfá orð um mætan mann,  sem ég kynntist þegar ég hóf störf á Sólheimum í nóvember 2014.  Mann sem nú er fallinn frá  en það er hann Halldór Hartmannsson,  sem ég þekkti í raun aldrei undir öðru nafni en Dóri,  og um leið kynntist ég Maríu Jacobs, eða Mæju konunni hans og núverandi vinkonu minni.  Mæja og Dóri voru alltaf nefnd í sömu andránni,  enda voru þau einstaklega samhent og samrýnd hjón sem áttu fallegt samband og einhvern tímann sagði hún Mæja mér að þau rifust aldrei – og það er nú meira en sagt er um marga!

Dóri, ásamt Mæju sinni,  var virkur í félagsstarfi, söngmaður mikill og naut sín bæði í Sólheimakórnum og í söng í messum.  Það sem var kannski mest áberandi var hvað hann var mikill „nagli“ þ.e.a.s. að eflaust hefur hann verið orðinn mjög veikur,  en tók t.d. þátt í uppfærslu Sólheimaleikhússins á Galdrakarlinum í OZ þar sem þau Mæja léku frænku og frænda Dórótheu og gerðu það eftirminnilega.

Eitt ferðalag sem við áttum saman, er mér minnistætt, það var  þegar við sóttum jarðarför til Reykjavíkur þar sem ég var bílstjóri á þeirra bíl.    Á heimleiðinni þurfti ég að taka með mér hundinn hennar dóttur minnar,  og þau sögðu það nú ekki vanda! – Hann sat mest allan tímann í fangi Mæju, í framsætinu,  en við og við hoppaði hann aftur í til Dóra sem hló við bægslaganginn – og það var ekki verið að pirra sig!   Það má eiginlega segja að elsku Dóri hafi brosað fram á síðasta dag,  jafnvel í gegnum sársauka og verki.
Þrátt fyrir að starfi mínu lyki á Sólheimum,  þá lauk ekki vináttunni.    Ég náði að heimsækja Dóra nokkrum sinnum á Heilbrigðisstofnun Suðurlands, þar sem hann lá við gott atlæti síðustu vikurnar í sínu lífi og þar sem hann  hældi starfsfólki,  og þrátt fyrir að vera orðinn eins veikur og raun bar vitni – þá var stutt í húmorinn og brosið.  En nú er komið að kveðjustund og hugur minn hjá Mæju minni sem hefur misst mikið, en hefur staðið sterk í mótlæti en hún hefur m.a. þakkað það því góða fólki sem á Sólheimum býr og starfar,  en hún má vita að hún á það margfalt skilið miðað við hvað hún hefur verið natin við allt og alla.   Alltaf tilbúin að veita hjálparhönd – eða prjóna eitthvað fallegt og gefa,  og þar stóð Dóri með henni.

Elsku Mæja og fjölskylda Dóra,  ég votta ykkur innilega samúð og Guð styrki ykkur.
Legg ég nú bæði líf og önd,
ljúfi Jesús, í þína hönd,
síðast þegar ég sofna fer
sitji Guðs englar yfir mér.

(Hallgrímur Pétursson)

Jóhanna Magnúsdóttir

Hefur þú heyrt af hugtaki sem kallað er  ‘gaslighting?“ – eða gasljósun.   Það er mjög mikilvægt að átta sig á þegar fólk beitir þessum aðferðum,  – til að geta brugðist við á heilbrigðan hátt og vera meðvituð þegar þessu er beitt.

„Nafnið  „Gaslighting“ er fengið úr leikritinu Gas Light, frá 1938, sem seinna voru gerðar kvikmyndir eftir. Leikritið fjallar um eiginmann sem reynir að gera konu sína vitfirrta með því t.d. að færa til hluti á heimilinu og halda því fram hana misminni eða hún taki feil þegar hún nefnir breytingarnar. Titillinn vísar til þess að eiginmaðurinn dimmir gasljósin á heimilinu smám saman og reynir að telja konu sinni trú um að slíkt sé alls ekki raunin heldur sé hún að ímynda sér þetta.“  (Harpa Hreinsdóttir)

Ég mun nota íslenska orðið gasljósun,  sá sem beitir gasljósun  um ofbeldismanninn, og að gaslýsa sem sögn.

Það eru miklir möguleikar á því að við höfum orðið fyrir þessu án þess að við höfum gert okkur grein fyrir því.

Þetta getur verið í alls konar samskiptum,  ekki bara samskiptum hjóna – heldur líka á vinnustað eða í samskiptum foreldris og barns.  Svo dæmi séu tekin.

Gasljósun –   er þegar einhver kemur illa fram,  gerir hluti sem valda uppnámi eða pirringi,  eða telur annari manneskju trú um að sá raunveruleiki sem blasir við henni sé falskur.

Markmið þess að nota  gasljósun  er að láta einhverjum líða eins og þeir séu að missa vitið,  verði svo „klikkaðir“  að þeir hætti að treysta á eigin skilningarvit og dómgreind- og mátt til að hugsa sjálfstætt.

Það er mikilvægt að vita hvenær verið er að beita okkur þessum áhrifum og einnig þegar verið er að gera það við aðra.  Hér eru fimm viðvörunarmerki að þú sért fórnarlamb.

Afsakanir.

Þegar persóna hefur verið beitt gasljósun nógu lengi og vel – fer hún í stöðugan afsökunargír, vegna þess að henni finnst eins og allt sem hún sé að gera sé vitlaust.

Það er vegna þess að sá sem beitir gasljósun  setur sökina alltaf á fórnarlamb sitt,  og viðurkennir aldrei að vandinn sé hans eigins.   Fórnarlömb gasljóslunar – fara oft að afsaka það sem þeir raunverulega gerðu aldrei – og eru ekki að gera.

.Baráttan við að taka ákvarðanir. 

Fórnarlömb gasljósunar –  eru svo  týnd í því sem er að gerast í lífi þeirra – svo þau eru oft of hrædd til að taka ákvarðanir.   Allt sem þau hafa valið hingað til,  hefur verið gert lítið úr eða ógilt af þeim sem beitti gasljósun  í lífi þeirra,   svo þau geta ekki geta tekið neina heilbrigða ákvörðun.

Það er það sem sá sem beitir gasljósun vill,  svo hann geti notfært sér þessa manneskju og tekið ákvarðanir fyrir hana.

Breyting á fórnarlambinu.

Þegar að manneskja lifir við gasljósun  í langan tíma,  komum við til með að sjá persónuleika hennar breytast, hegðun og siði.   Breytingarnar geta verið hægar,  en verða mjög augljósar þegar hún fer að skoða hvernig hún var áður, áður en þessi eitraði, stjórnsami kúgari kom inn í líf þeirra.

Stöðugt ráðvillt. 

Fórnarlömb gasljósunar   hafa upplifað það að  efast er um þeirra raunveruleika – og gert lítið úr honum,   svo þau eiga erfitt með að hafa trú á sjálfum sér.   Þau efast um hugsanir sínar,  svo að þeirra náttúrulega innsæi dugar ekki til að hafa áhrif á heilbrigðar ákvarðanatökur.   Sá sem beitir gaslýsingu notar þetta ástand fórnarlambsins sem aðferð til að stjórna því.   Fórnarlambið veit oft að það er eitthvað að en skilur ekki hvað það er.  (Og auðvitað búið að telja því trú að það sé eitthvað að því).

Þau draga sig í hlé. 

Þegar búið er að beita gasljósun nógu mikið og lengi,  fer fórnarlambið að draga sig í hlé frá umheiminum,  vegna þess einfaldlega að það upplifir sig svo einangrað frá eigin tilveru.  Það getur ekki átt eðlileg félagsleg samskipti – þar sem það upplifir sig öruggari  þegar það  er eitt en með nokkrum öðrum.

Það er nákvæmlega það sem ofbeldismaðurinn vill,  að einangra þessa manneskju svo hún leiti ekki í félagsskap út á við – hvað þá að leita hjálpar út á við.

(Það er auðvitað búið að telja henni trú a allir hinir séu vitleysingar!) ..

Þessi grein er þýðing á grein sem hægt er að lesa ef smellt er HÉR  en þar er hún á ensku.   Allt nema innskotið um Gaslighting sem ég sá á bloggi Hörpu Hreinsdóttur um siðblindu.  en að sjálfsögðu hlýtur sá sem notar þessa aðferð að vera siðblindur en ekki hvað?

Ef  þú upplifir að þú sért fórnarlamb „gasljósunar“ –  eða þekkir einhvern í þeirri stöðu,   hafðu endilega samband við sálfræðing,  eða annan  meðferðaraðila til að hjálpa þér að komast úr þessum aðstæðum, eða kenna þér að bregðast við.

p.s. það er mikilvægt að við gerum ekki lítið úr upplifun barna –  þegar barn segir:   „Mér er illt“ ..   þá má ekki segja:  „Þér er ekkert illt“ .. því hvað er það annað en að kenna barni að efast um tilfinningar sínar? ..   og hvað gerist þá þegar þetta barn er orðin fullorðin manneskja?    lengi býr að fyrstu gerð!! . .

Mæli með þessum fyrirlestri til að skilja þetta enn betur:

Náð sé með yður og friður frá Guði föður og drottni Jesú Kristi.

Guð gefi mér æðruleysi til að sætta mig við það sem ég get ekki breytt, kjark til að breyta því sem ég get breytt – og vit til að greina þar á milli! 

Þessi bæn kallast æðruleysisbænin, og er eftir Reinhold Niebuhr –  Margir telja að æðruleysi sé andstæðan við áhyggjur,  og var eitt af því sem nefnt var þegar ég spurði bæði lærða og leika hvað þeir teldi andstæðuna við áhyggjur – og jafnframt hvaða tilfinning það væri sem við upplifðum – í áhyggjuleysi.

Sumir sögðust upplifa frelsi og aðrir innri frið,  sem er í raun náskylt því að upplifa æðruleysi.

Hvað ef við skiptum út æðruleysinu fyrir áhyggjur – þá myndi bænin hefjast þannig:

„Guð gefi mér áhyggjur …..“

Það er nokkuð víst að það er enginn sem biður Guð um auknar áhyggjur.

Orðið áhyggjur og áhyggjufull er áberandi í guðspjallstexta dagsins –  og það var í raun hugheystandi fyrir mig,  sem var að fara að flytja mína fyrstu messu í Skálholtsdómkirkju, sem sóknarprestur í afleysingum að fletta upp guðspjallstexta dagsins.  Ég hugsaði með mér:  „Ah .. Guð er að segja mér að hafa ekki áhyggjur – þetta verður þá „áhyggjulaus messa“   J   ..    Ég vænti að við séum öll sammála því að áhyggjur eru óæskilegar og þær eru ekki það hreyfiafl sem til dæmis gleðin – eða trúin er.

Við aukum ekki spönn við æfi okkar með því að hafa áhyggjur!

…

Áhyggjur eru hugsanir sem virka sem hindranir.   Áhyggjur eru af sama meiði og óttinn – og við heyrum oft talað um að andstæðan við óttann sé elskan. –   Þegar við erum full af ótta,  þá kemst elskan ekki að.    Í fyrsta Jóhannesarbréfi stendur:   „Ótti er ekki í elskunni, heldur útrekur fullkomin elska óttann“ …      Þannig að næst þegar við byrjum að hafa áhyggjur eða óttast,  þá ættum við kannski að prófa að skipta út þessari hugsun  óttahugsun  –  og hleypa kærleikanum að,  því það liggur í orðanna hljóðan að þegar við eru full af áhyggjum – eða áhyggjufull eins og við köllum það,  þá kemst nú varla annað að.    En „galdurinn“  er auðvitað að um leið og við skiptum um fókus – við t.d. hugsum „Ljós“ – „kærleikur“ –   við hugsum  Guð – við hugsum Jesús,  hvað verður um allt sem við vorum að pína okkur sjálf með og draga okkur niður með í þessu kviksyndi neikvæðra hugsana? –    Það hverfur eins og við höfum kveikt á ljósaperu,  og það er ekki lengur myrkur!

Það er til  saga af afar áhyggjufullri fjölskyldu – og hvernig hún uppskar í sínu lífi,  eða uppskar ekki:     Þetta er gamaldags saga,  – úr sveit,  – ég veit ekki hvaðan hún er eða hver samdi hana,  kannski vitið þið það og megið segja mér það á eftir,   en ég heyrði hana á förnum vegi – og finnst hún eiga erindi í dag.  –   Þessi áhyggjufulla fjölskylda samanstóð af rosknum hjónum og gjafvaxta dóttur – og þau voru farin að hafa áhyggjur af því að enginn væri unnustinn.    En dag einn kom aðkomumaður – nokkuð myndarlegur bara og  bað bóndann um hönd dótturinnar.  (Það er enginn nútíma feminismi í þessari sögu – geymum hann til betri tíma).   –   Hjónin sem voru orðin lúin og vildu gjarnan sjá dóttur sína í hjónabandi,  tóku unga manninum vel – og  ákváðu að bjóða honum upp á öl til að fagna trúlofuninni.  Ölið var geymt í kjallaranum og stungu þau upp á að dóttirin færi í kjallarann að sækja ölið.   Það leið og beið og ekki kom dóttirin til baka.  Þá fór móðirin að huga að henni,  en ekki kom hún aftur.  Húsbóndinn sá sér þann kost vænstan að athuga með mæðgurnar,  –  og það sama var uppi á teningnum.  Vonbiðillinn sat nú einn í eldhúsinu og var orðinn bæði hissa og þurrbrjósta,  svo hann ákvað að fara að kanna málið sjálfur.    –  Hann kom að þar sem þrjár manneskjur – sátu hágrátandi í kjallaratröppunum.  –    Hann spurði hvað ylli þessari miklu hryggð,  en þá sagði unga konan að hún hefði verið á leiðinni niður í kjallara og séð þar öxi slútandi niður og fór að hugsa að ef þau myndu giftast – og ef þau eignuðust son   og svo þegar sonurinn yxi úr grasi og færi að heimsækja ömmu og afa – og sækja fyrir þau öl,  þá myndi öxin kannski detta niður á hann og hann deyja. –  Allt þetta sagði hún á milli ekkasoganna – og foreldrar hennar orguðu henni til samlætis,    þau voru yfirkomin af ótta  – og einhvers konar fyrirfram  sorg yfir því sem mögulega – kannski gæti gerst í ókominni framtíð.    –   Vonbiðillinn leit upp í loft –  teygði sig í  öxina og tók niður og sagði svo,  – ég er hættur við bónorðið,  og flýtti sér í burtu.

—

Þessi saga er mjög ýkt  – en lýsir mjög vel þegar eitthvað er ofhugsað – eða áhyggjur bera okkur ofurliði.     Það er ekki alltaf sem hægt er að fjarlægja öxina.  En öxin gæti svo vel verið táknræn fyrir eitthvað sem við óttumst – eða höfum áhyggjur af.

Þessi fjölskylda óttaðist dauðann – og það gera margir.  En ef við værum alla daga að hugsa um dauðann,  eða hafa áhyggjur af honum, –  þá sætum við eflaust bara eins og þessi fjölskylda – stjörf af ótta og hágrétum – vegna þess að einhvern daginn myndi öxin falla.

Í 23. Davíðssálmi,   segir:  „Þó ég fari um dimman dal óttast ég ekkert illt.“  –  Þessi  þessi dimmi dalur – er stundum þýddur sem  „Dauðans skugga dalur“   og hvað er dauðans skugga dalur annað en lífið okkar ? ..  dimman hlýst af skugganum sem dauðinn varpar á lífið.    Við fjarlægjum ekki dauðann.   Hann er þarna alltaf.   En svo heldur textinn áfram:  „Ég óttast ekkert illt,  því þú ert hjá mér“ ..      Drottinn er hirðirinn sem er hjá okkur – og það er engin ástæða að óttast því við erum alltaf með Drottni.  –    Ótti skv. þessu er því hreinlega skortur á trú.   –

Skilaboðin eru að treysta – sama hvað á gengur.

Í upphafi guðspjallstextans – er talað um að ekki sé hægt að þjóna tveimur herrum.  Guði og mammón.  –  Og það er ekki heldur hægt að þjóna eða tileinka sér bæði Ótta og Elsku,  því eins og áður sagði þá er enginn ótti í elskunni.   Það er engin hálfvelgja í boði.   Hún dugar að minnsta kosti ekki.

Við getum hlegið að  fjölskyldunn sem sat og grét undir öxinni, –  en það er líka gott að muna eftir þeim,  næst þegar við förum í sjálfspyntingarhugsanir  – sem ræna okkur gleðinni og sem stela af okkur kærleikanum,   –  því þegar við hugsum hugsanir sem láta okkur líða illa,  þá að sjálfsögðu erum við ekki að elska okkur eða meðtaka kærleika.
Texti dagsins er eins og fyrirmynd að Núvitundarpælingum samtímans.   Að lifa og njóta núna –  en vera ekki komin langt fram í tímann – í hugsunum.   Jú kannski til að hlakka til og sjá fyrir sér eitthvað skemmtilegt – en alls ekki búa til framtíðarskrímsli.   Við eigum orðatiltækið „koma tímar – koma ráð“ og Danirnir segja:  „Den tid den sorg“ ..

Hvernig eigum við þá að fara að því að tileinka okkur þessa uppbyggilegu hugsun?  Hvernig eigum við að skipta út áhyggjum og ótta fyrir trausti og elsku?    Kannski að veita því athygli sem er hér og nú, –  í dag – en ekki á morgun.   Vera svolítið eins og fuglarnir og blómin.    Bara vera,  núna. –     Elska Guð og elska náungann eins og okkur sjálf.

Textarnir í sálmum dagsins fjalla meira og minna um það að treysta Guði, – og vináttu Jesú.  Þegar við sátum við eldhúsborðið á heimili Jóns organista, og völdum sálmana ræddum við líka hvað það væri áhyggjufrelsandi að syngja – og það væri í raun ákveðin sjálfsbjörg falin í því að syngja – því það er eiginlega vonlaust að vera í fýlu og syngja. –   Söngurinn og tónlistin er ein af mörgum gjöfum Guðs til okkar – til að létta okkur lífið og gera það fallegra.   Kannski er bara málið,  að næst þegar sækja að okkur sækja þungir þankar – eða áhyggjur að fara bara að syngja.   Jafnvel eins og Bobby Macferrin söng forðum daga:  „Don´t  Worry be happy“ ..

Það er gott að það komi eitt fram í lokin – vegna þess að margir gætu setið uppi með stíft tak á áhyggjunum –   það er óttinn við að sleppa áhyggjunum.   Að með því séum við of kærulaus og ekkert gerist.    Það er reginmisskilningur.  Áhyggjur og fyrirhyggja eru ekki sami hlutur.    Áhyggjur eru ekki hreyfiafl.  Þær eru einmitt  öfugt.  Þær virka oft lamandi eða í það minnsta hamlandi.   Það er miklu betra að ganga í verkin með gleði, sátt við það sem er og æðruleysi –  heldur en að ganga inn í þau með sligandi áhyggjupoka,   … ef við ætlum að komast áfram  ..

Elskum meira og óttumst minna,  sleppum og treystum Guði.

Dýrð sé Guði, föður og syni og heilögum anda. Svo sem var í upphafi, er enn og verður um aldir alda. Amen.

Ég var að hlusta á Gabor Maté og viðtal hans við mann sem er háður heróini.  Hann spurði manninn hvað heróínið væri að gera fyrir hann.  – og hann svaraði að það væri líkast því þegar hann var ungur drengur – lasinn í rúminu  og móðir hans kom inn í herbergið hans, hélt í hönd hans og róaði – það væri í grunninn eins og upplifun af heróínneyslu.

Við getum ekki alltaf ætlast til þess að fá  ummönnun eða faðmlag foreldris,   við vöxum úr grasi og flytjum frá foreldrum okkar.   En góð tenging við annað fólk – og vissulega faðmlög geta skipt sköpum.

Tenging þarf ekki alltaf að vera líkamleg, –  við getum átt sálarvini sem við finnum að „snerta“ okkur.   Við þurfum þá væntanlega að vera móttækileg og opin fyrir þessari tengingu.

Þegar við erum særð – þá er tilhneyging til að loka á þessar tengingar – það eru varnarviðbrögðin.    Við setjum skjöld á okkur,  sem því miður getur líka varnað góðu tengingunni.  Það er ástæða þess að verið er að hvetja fólk til að fella varnir,  „bera sig“ – til að hleypa öðrum að,   – svo að það þurfi síður að leita í efni til að líða eins og það fái tengingu eða faðmlag foreldris.

Tenging .. „connection“ … virðist vera svarið …   þegar við erum aftengd eða „disconnected“  frá tilveru okkar,   er tilhneyging að tengjast við efni – eins og heróínneytandinn gerir –  til að upplifa vellíðan.

Í sálgæsluáfanga í háskólanum,  talaði leiðbeinandinn um að þeir sem væru háðir alkóhóli væri að „drekka Guð úr flösku“ ..    Í bókinni „Women, food and God“ .. talaði höfundur um að þegar hún náði ekki tengingu við Guð,  borðaði hún kókósbollur til að upplifa vellíðan og Guð var orðinn að kókósbollu!   ..     Hvað ef  þessi eða þetta „GUГ .. er alheimsforeldri sem kemur til okkar – þegar við erum lasin,  strýkur um enni og segir:  „Ég er hjá þér?“ ..  Hvað ef fíknin okkar er í raun fíkn í faðmlag foreldris?  Fíkn í eitthvað andlegt … hvort sem við köllum það Guð eða eitthvað annað?

Tengjumst – hvert öðru og lífinu ..  ❤  

STÓRT FAÐMLAG OG ÁST  TIL ÞÍN SEM ERT AÐ LESA …

Sölumennska … kennsla …. sálgæsla …  allt þetta er hluti af því sem ég hef stundað. –  Inni í þessu eru fyrirlestrar og námskeið –  stundum eru margir og stundum bara einn eða ein sem er viðmælandi. –

Ég segi oft söguna af skólastúlkunni sem kom að fá ráð hjá aðstoðarskólastjóranum,  – og hún vandaði sig mjög að gefa fagleg ráð og uppbyggileg,  en spurði í lokin – eins og miðill:  „Ertu sátt?“ ..    og svar nemandans lét ekki á sér standa  „Já, þú ert búin að brosa svo mikið framan í mig – að mér líður svo miklu betur“ ..

Ég varð – satt að segja – pinku hissa, en líka glöð og þetta var staðfesting á mikilvægi góðs viðmóts, og það að orðin skipta ekki öllu máli.

Á sölunámskeiði lærði ég einmitt þetta –  að orðin giltu aðeins örfá prósent, – það er hvernig viðmótið er hjá okkur sem skiptir megin máli.   Ég held að vera bara almennileg og viðmótsþýð manneskja sé stóra málið þegar við erum að umgangast hvert annað.   Þó við séum ekki endilega svakalega klár og með öll svörin á hreinu,  þá „sleppum“ við fyrir horn þegar kærleikurinn er með í för.

Þetta er ákveðinn léttir,  þ.e.a.s. að þurfa ekki að vera svona svakalega gáfuð og orðheppin að fólk standi á öndinni. –  Við megum bara vera manneskjur, – og anda léttar.

Okkur líður kannski ekki alltaf þannig að við getum gefið af okkur eða ausið út kærleika,  en gott að hafa þetta  í huga –  að þegar við mætum einhverjum að vera ekki í gáfumannakeppni við viðkomandi, – kannski bara elska …. ?

Flest sjálfshjálparnámskeið eða bókmenntir miða að því að við lærum að þykja vænt um okkur sjálf.  Hvers vegna er það svona mikilvægt? –

Kannski vegna þess að þá tökum við ákvarðanir sem eru okkur góðar og hollar og verðum þannig öðrum fyrirmynd í að gera hið sama, ekki satt? ..

Oft stöndum við frammi fyrir þeirri spurningu hvort við eigum að vera eða fara.  Það getur verið um að ræða vinnustað – það getur verið um að ræða samband. –

Það sem flækir málin er þegar fleiri en einn aðili er mótaðilinn í sambandinu.  Dæmi:  Hjón með börn.  Kona og maður sem myndu eiga þokkalega auðvelt með að taka þá ákvörðun að slíta sambandi – halda sambandinu barnanna vegna (sem þarf reyndar ekki að vera það besta fyrir börnin – en það er önnur flækja).

Það er gott að hugsa:  „Það er alltaf leið“ ..    og þegar við setjum kærleikann í leiðina – þá er yfirleitt hægt að finna lausnir.

Aðstæður, vinnustaður eða maki sem hefur þau áhrif á okkur að það dregur úr okkur orku, gerir okkur leið – o.s.frv.   er staður sem varla er okkur góður að vera á.  Auðvitað þurfum við að skoða hvort það sé ekki staðurinn, heldur eitthvað sem við gætum lagt til – til að bæta, –  ef við komumst að þeirri niðurstöðu er best að yfirgefa aðstæður.

Nú komin við að upphafinu aftur.  Ef við gerumst okkar eigin bestu vinkonur eða vinir, og setjumst niður með sjálfum okkur og spyrjum:   „Myndir þú vilja sjá þína bestu vinkonu eða vin í þinni aðstöðu,   – myndir þú leyfa einhverjum að koma fram við þinn besta vin eða vinkonu eins og þú leyfir x að koma fram við þig? “   Eða „myndir þú vilja að sonur þinn/dóttir þín  væri í þinni stöðu?“ .. „Hvað myndir þú segja við hann/hana?“ ..  Þetta er fólk sem okkur þykir verulega vænt um,  nær undantekningalaust.

Til að átta okkur á stöðu okkar, – þá er gott að átta sig á því að þegar okkur fer að þykja jafn vænt um okkur og bestu vini eða fjölskyldumeðlimi,  þá vitum við oftast hvað er hægt að ráðleggja.    Og þá getum við vonandi fylgt okkar ákvörðunum eftir – og verið – ef við höfum fundið það út að sambandið/starfið eða hvar sem við erum stödd sé okkur bjóðandi eða ýti undir sjálfsvirðingu okkar.    Ef ekki þá …..

Enn eitt flækjustigið í samskiptum er að margir „elska“ þann sem virðir þá ekki eða beitir jafnvel ofbeldi.  Það er vegna þess að stundum er þessi aðili eini fasti punkturinn í lífi fólks.  Það er eins og barnið sem ver móður sína – þó hún beiti það ofbeldi,  því hún er jú alltaf mamma – þessi fasti punktur.

En við erum komin af barnsaldri – og þessi „fasti punktur“  hvort sem það er einhver aðili eða aðstæður – eru okkur kannski óhollar, – og við höfum vonandi þroskast frá ótta barnsins við að missa viðurkenningu foreldris og erum farin að ganga á eigin fótum.

Þroskinn felst í því að læra að yfirgefa aðstæður og fólk sem ógnar innra friði, sjálfsvirðingu,  siðgæðiskennd, lífsgildum og sjálfsvirðingu. 

Eftirfarandi pistil skrifaði ég á fésbókina – og þar sem hann mun týnast þegar meira efni er sett inn, – ákvað ég að „færa“ hann yfir á bloggið mitt.  Ég tel þetta vera mikilvæg skilaboð. –

Það að þurfa að velja á milli hjónabands og sjálfsvirðingar, eða starfs og sjálfsvirðingar virkar sem auðveldur kostur. Við myndum ætla að við veldum alltaf sjálfsvirðinguna, en svo er ekki. Fólk hangir á starfi og/eða í hjónabandi – þar sem það upplifir að það er ekki metið eða jafnvel niðurlægt, vegna þess að það óttast lífsafkomu sína og stundum sinna nánustu. (Svo bætist almenningsálitið í pakkann).

Svo þegar heimilið er farið að fylgja með, þ.e.a.s. að í pakkanum er starf og heimili – eða hjónaband og heimili, þá þyngist enn valið. –
Í þessu felst að fólk stjórnast af ótta um afkomu, – en sumir segja að það séu bara til tvær megintilfinningar „ótti og ást“ – (Love and Fear) og það þarf heilmikið hugrekki til að þora að sleppa hendinni af því sem við höfum, í þeirri von um að fá eitthvað annað (og jafnvel betra) í staðinn. (Færð alla veganna sjálfsvirðinguna). En þegar þú heldur fast er lófinn krepptur, – en þegar þú opnar er hann opinn til að taka á móti. –
❤ .. en trúin verður að fylgja með alla leið.

Ef við sem erum foreldrar myndum spyrja okkur; myndi ég óska barninu mínu að vera í þeirri stöðu sem ég er í í dag?   Ef svarið er neitandi, – þá þurfum við virkilega að taka okkur taki. Því við erum fyrirmyndir þeirra. Við viljum að barnið læri sjálfsvirðingu og sé ekki fast í vondu sambandi eða á stað þar sem starf þess er ekki metið. Það að vera kennari er að gera sjálf sem við vonumst til að börnin okkar geri.

Því má við bæta, að einu sinni vorum við börn – og núna erum við bara fullorðin börn, og hver á að gæta að virðingu okkar ef ekki við sjálf?

Þegar við finnum að við erum ekki metin, og „leyfum“ því yfir okkur að ganga   – þá erum við eins og sá „hlutlausi“ sem leyfir því að gerast,  en segir ekkert – bara ergir sig og tautar í eigin barm (eða við aðra).   Við förum að meta okkur sjálf út frá mati þess sem við erum að kvarta um að sé ekki að meta okkur, eða jafnvel að niðurlægja okkur og trúa því að við séum í raun ómöguleg.

Prédikun var innblásin af guðspjalli dagsins – úr  Markúsarguðspjalli 8. kafla versi 1 – 9.

„Um þessar mundir bar enn svo við að mikill mannfjöldi var saman kominn og hafði ekkert til matar. Jesús kallar þá til sín lærisveinana og segir við þá: „Ég kenni í brjósti um mannfjöldann. Menn hafa nú verið hjá mér þrjá daga og hafa ekkert til matar. Láti ég þá fara fastandi heim til sín örmagnast þeir á leiðinni en sumir þeirra eru langt að.“

Þá svöruðu lærisveinarnir: „Hvar er hægt að fá brauð til að metta þetta fólk hér í óbyggðum?“

Hann spurði þá: „Hve mörg brauð hafið þið?“

Þeir sögðu: „Sjö.“

Þá bauð Jesús fólkinu að setjast á jörðina, tók brauðin sjö, gerði þakkir og braut þau og gaf lærisveinum sínum að þeir bæru þau fram. En þeir báru þau fram fyrir fólkið. Þeir höfðu og fáeina smáfiska. Hann bað Guð að blessa þá og bauð að einnig þeir skyldu bornir fram. Menn neyttu og urðu mettir. Síðan tóku lærisveinarnir saman leifarnar, sjö körfur. En þar voru um fjögur þúsund manns. Síðan lét hann fólkið fara.“ 

 Ég birti hér prédikun – án formála og niðurlags sem haft er við hönd í kirkjunni: 

Blessun og þakkir,  þakkir og blessun –  þessi orð eru lykilorðin okkar í dag, –  og það má segja að þau séu nokkurs konar töfraorð.   Áður en ég hóf prestsþjónustu,  gróf ég djúpt í orðið „þakklæti“  og hvaða áhrif það hefði á líf okkar að iðka þakklæti.

Í guðspjalli dagsins,  þakkar Jesús fyrirfram fyrir brauðin og það sama gildir þegar við förum að þiggja altarissakramentið, –  það er táknræn athöfn – örlítið brauð – eða obláta og örlítið smakk af víni.  En þegar að við þiggjum með þakklæti – þá verður þetta nóg og athöfnin er svo sannarlega táknræn.   Þið hafið eflaust mörg ykkar orðið vör við öll „viskukornin“ sem flæða yfir facebook.  Margir pósta þessu í gríð og erg,  – sum hitta okkur beint í hjartastað og við hugsum,  aha – þetta kannast ég við,  eða þetta vil ég tileinka mér.   Eitt slíkt korn birtist mér um þakklætið.

Það hljómaði svona:

„Hvað ef þú vaknaðir aðeins með það á morgun sem þú þakkaðir fyrir í dag?“ –   Hvað var mikilvægast og hvað hafði ég og e.t.v. þú tekið sem sjálfsögðum hlut?

Ég held að það séu flestir sem hugsi fyrst um fólkið sitt, –  fjölskylduna, vinina.   Kannski gæludýrið sitt.  Það er nefnilega þannig að okkar mikilvægustu hlutir eru ekki hlutir heldur lifandi verur.

Það er margt sem er gott að þakka –  það er gott að þakka fyrir andardráttinn okkar,  að geta andað djúpt – og hjálparlaust.

Vinur minn sem varð fimmtugur um daginn,  var búinn að reikna út hvað hann hefði tekið marga andardrætti  um ævina og hann tilkynnti að hann hefði upplifað jafn mörg kraftaverk og andardrættir lífs hans væru.  Hann talaði jafnframt um að anda inn kraftaverki og anda frá sér þakklæti.  –

Hvert líf og hver andardráttur er kraftaverk – og það er gott að lifa í þeirri þakklætishugsun að lífið okkar sé kraftaverk og það séu að gerast kraftaverk á hverjum degi, á hverri stundu – og hverri mínútu  og það sé alls ekkert sjálfsagt!  Ég sem hef misst veit það og þú sem hefur misst veist það –  að lífið er ekki sjálfsagt, og það er ekki síst vegna þeirra sem farin eru sem við ættum að þakka okkar líf og lifa því lifandi.  Muna að hver andardráttur er kraftaverk.

Ég minntist aðeins á það áðan á mikilvægi þess að tileinka sér það sem stæði á þessum viskukornum.  Það má einnig nota orðið að ástunda.   Við getum nefnilega vitað allt um þakklæti – alveg eins og við getum vitað hvað er hollt,  en ef við iðkum ekki þakklæti eða borðum ekki það sem er hollt þá gerir það ekki mikið fyrir okkur! .. J

Hver er hann svo þessi töframáttur þakklætis?   Jú hann auðgar okkur,  og gerir okkur rík á svipstundu.   Allt í einu verða körfurnar sem við álitum tómar – stútfullar af alls konar góðu sem við þökkum fyrir.

Þakklæti er undanfari hamingjunar og fullnægjunnar. –   Það þýðir að við þökkum fyrst og uppskerum svo, en ekki öfugt.  –   Í bókinni „Happiness advantage“ – eða hamingjuforskotið,  er sagt frá tilruan þar sem fólki er skipt í tvo hópa.   Annar hópurinn heldur þakklætisdagbók  og hinir skrifa bara niður venjulega dagbók.   Þakklætisdagbókin felur það í sér að skrifa niður 3 – 5 hluti á dag  sem við erum þakklát fyrir.  Þetta fólk fer að ástunda þakklæti.   Það sem gerist, er að fókusinn fer af því sem fólkið skortir og hafði ekki – en á það sem það hefur.  Það er eins og að eiga tvær bankabækur,   ein er í mínus og hin í plús.    Ef við horfum stöðugt á þessa sem er í mínus, dregur það okkur að sjálfsögðu niður og við förum sjálf í mínus! –     En tilraunin sem gerð var með fólkinu leiddi í ljós að það fólk sem skráði niður hluti sem voru þakkarverðir –  varð hamingjusamara.  Þetta var allt mælt af vísindamönnum – og skráð í „Harvard magazine“ –  en þetta athugaði ég sérstaklega – svo ég væri nú ekki bara eitthvað „húhú“ i´henni mömmu eins og sonur minn segir gjarnan – ef ég kem með eitthvað ósannað!

Svo á ég reyndar eina frásögu í mínum fórum sem mér þótti vænt um að heyra,  en það var ung móðir á námskeiði hjá mér sem heyrði um þessa þakklætisdabókartilraun.  Hún sagði mér frá því að hún hefði keypt stílabók fyrir 11 ára son hennar, og á kvöldin – skrifaði hann niður það sem hann hefði upplifað yfir daginn og vildi þakka fyrir.  Hún sagði að þetta breytti miklu fyrir hann,   því nú væri það þannig að þegar hann væri að sofna færi hugurinn á fullt að hugsa hvað hann ætti að skrifa á morgun,  en áður hafði hann verið með kvíðahugsanir –  en nú viku þær fyrir þakklætishugsunum. –

Það er ekki að ástæðulausu að Jesús gjörir þakkir, eða þakkar fyrirfram fyrir það sem gefið er.  Um leið og við þökkum þá gerast kraftaverkin.   Við þurfum kannski ekkert endilega að vita hvernig það virkar – bara trúa að þau virki.   Segja – „já takk heimur“ – ég er tilbúin til að þiggja.  Já takk Jesús – ég þigg orðið þitt og finna hvernig það vex með mér“..

„Marriage is not only a success if it lasts forever, but if it changes both partners into more loving, free, wise, brave, kind, whole beings.“ … 

Þessa setning  staðfestir svo margt, og hún er svo góð.  Það er nefnilega sárt að horfa til baka, t.d. á hjónaband til margra ára og líta á það sem mistök þá að eitthvað hafi farið úrskeiðis – og jafnvel að þar hafi orðið trúnaðarbrestur.

Kannski þurfum við að læra að ganga í gegnum tilfinningar sem tengjast trúnaðarbresti? – Kannski til að bregðast ekki sjálf og geta sett okkur í spor þeirra sem upplifa trúnaðarbrest?

Lífsreynslan okkar skiptist í kafla, og þessir kaflar eru þroskaskref.  Lífið allt er fullt af þroskaskrefum.    Þau eru býsna erfið mörg, en þegar við áttum okkur á að ekkert er mistök heldur skref,  þá leitum við ósjálfrátt upp og áfram – í átt að ljósi.

Lífið er alltaf að byrja og alltaf að enda.

Öll sambönd eiga sinn líftíma, – sum langan líftíma og sum stuttan.  Hvort sem um er að ræða hjónabönd,  vinasambönd,  nú eða  samband sem myndast á ákveðnum starfsgrundvelli.

Ekkert er mistök, bara þroskaskref …  

Lengri ætla ég ekki að hafa þennan pistil í dag, en framhald síðar …

Þórný Jónsdóttir fæddist á Reyni í Mýrdal 7. september 1954. Hún lést á Líknardeild Landspítalans í Kópavogi þriðjudaginn 28. júní 2016.

Foreldrar hennar eru Jón Sveinsson fæddur 2. apríl 1927 og Erla Pálsdóttir fædd 9. september 1929.

Mig langar að skrifa nokkur orð um hana Þórnýju, vinkonu mína,  sem ég kynntist þegar ég hóf störf á Sólheimum.

Þórný var fljót að bjóða „dús“ .. það er að segja hún tilkynnti mér (eins og hún gerði við flesta)  að ég væri vinkona hennar.   Ég fékk þann heiður að fylgja henni nokkrum sinnum til læknis,  eða keyra hana í bæinn til „Möggu systur“ – en á Sólheimum er Margrét systir hennar ekki kölluð annað en „Magga systir“ en Magga var einstaklega natin við systur sína og sjaldan hef ég orðið vitni að öðrum eins systrakærleika 🙂 ..

Þórný kemur úr stórum systkinahópi og var augljóslega mikill kærleikur í hennar garð og væntumþykja.  Hún talaði líka oft um foreldra sína,  „pabbi biður að heilsa“ voru orð sem hún átti til að segja, t.d. þegar við vorum að keyra.  (Fyrst hélt ég að hún væri skyggn, og væri að miðla, en komst svo að því að það var ekki raunin :-)) ..

Þórný elskaði falleg föt, hárskraut og töskur og var alltaf vel til höfð og Magga fór stundum með Þórný í verslunarleiðangra þar sem hún gat keypt sér eitthvað fallegt.

Eitt sinn vorum við Þórný í Krónunni á Selfossi, og ég hafði tekið eftir myndarlegum manni sem var þar að versla líka.  Þórný hafði líka góðan smekk á karlmönnum,  enda gekk hún beint að verki og tilkynnti honum að hann væri vinur hennar.   Hann brosti við og sagði það vera rétt.

Mér finnst það mælikvarði á þroska þegar að fólki með fötlun er mætt með elskulegu viðmóti og skilningi.  –  Það er því miður ekki alltaf raunin.

Þórný var einstaklega jákvæð og bar sig vel lengst framan af,  dáðist að læknunum á spítalanum og oft sagði hún „mér líður vel“ – þó það væri ekki endilega raunin.

Skemmtilegasta ferðin okkar Þórnýjar var þegar ég var að passa Simba, sem er hundur dóttur minnar, og býsna fyrirferðamikill, svo ekki sé meira sagt.  Ég spurði Þórnýju hvort það væri í lagi að hann kæmi með okkur í bílnum –  og hún varð mjög hrifin – en kallaði hann „greyið“…    svo fórum við í „road-trip“  yfir Hellisheiðina.

Þetta voru orðin sem ég set á blað til minningar um sterka baráttukonu, sem þrátt fyrir erfið veikindi – kvartaði helst ekki,  var jákvæð og uppbyggileg og einstaklega góð fyrirmind,  sönn VINKONA  með stóru vaffi.

Blessuð sé minning góðrar konu – Þórnýjar Jónsdóttur og ég sendi fjölskyldu hennar mínar innilegustu samúðarkveðjur.  

Þórný okkar er nú farin inn í Draumalandið – far vel elskulega vinkona,   það er þakkarvert að hafa kynnst þér!

Með vinkonukveðju,  Jóhanna Magnúsdóttir